son haberler

Osmanlıca Belgelerde Ünye – I

Yayınlanma Tarihi: 6 Temmuz 2018 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çevriyazı çalışması ve 17 basılı yayını ile araştırmacıların dikkatini çekmeyi başaranAraştırmacı, Yazar, NahhatSayın Murat Dursun TOSUN’un ele aldığı bazı belgeler Ünye ve Ordu hinterlandını da ilgilendirmekte. Bir kısmını daha önce Ünye Haber Gazetesi’nde makaleler halinde yayımlamıştım. Tespit ettiğim diğer belgeleri de özet halinde bu yazı dizisinde sizlerle paylaşıyorum.

Sayın TOSUN, bu arada her çalışmasında yaptığı gibi belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinide isim isim zikrederekbloklarında onlara teşekkür etmeyi ihmal etmemiş.

İlk belge 1903’te Giresun Kaymakamı’nın azledilmesi ve yerine Ünye Kaymakamı Halil İbrahim Paşa’nın tâyin edilmesi ile alâkalı.Giresun Kaymakamı Ziya Bey içki âlemlerine aşırı meylettiği için işini aksatmaya başlamıştır. Bunun üzerine muhtelif defalar uyarılarak kendisine çeki düzen vermesi istenilmiştir. Ancak nasihatler de fayda vermeyince Giresun’un konumu gereği arz ettiği durum da dikkate alınarak başka çözümler aranmıştır. Önce Ziya Bey’in başka bir yere tâyin edilmesi düşünülmüş ise de bu haliyle orada da aynı huyunu devam ettireceğinden kendisinden verim alınamayacağı değerlendirilerek azledilmesine karar verilmiştir.1

Ziya Bey’in azledilmesinden sonra da onun yerine Ünye Kaymakamı Halil İbrahim Paşa, ondan boşalan Ünye Kaymakamlığı’na da Bayındır eski kaymakamı Arif Beytâyin edilmiştir. Orijinal belgenin transkribe edilen hali şöyledir:

Hû, Giresun kazası kaim-makamı Ziya Bey’in işrete inhimakı(düşkünlüğü) hasebiyle ifa-yı vazife hususunda betaet(tembellik) göstermekte ve kendisine edilen nesayihin(nasihatin)te’sirigörülememekde olduğundan ve şu hâl umûr u mu’âmelat-ı kazanın hüsn-i cereyanına mâni olmakda bulunduğundan ve kaza-i mezkûr ise sahilde bulunan kazaların en mühimi ve bir çok mahallerin iskelesi olmak mülasebesiylehüsn-i idareye (iyi idare edilmeye) muhtaç olduğundan vakıa kaim-makam-ı muma-ileyhin işrete inhimakından(oyun ve eğlenceye düşkünlüğünden) dolayı ifa-yı vazifece tekasülünden(işinde gevşekliğinden) başka zahir halde kanunen mucib-i azl bir hareketi görülmediğinden ve işret-i seyyi’esiyle(içki içme kötülüğüyle) tahvil-i me’muriyet ettirilmesi (görev yerinin değiştirilmesi) kendisince mucib-i intibah olunarak (hakikati anlayıp yanlıştan dönmesi)tehzib-i ahlâk (ahlâkını güzelleştirmesi) ile me’muriyet-i ahiresindehüsn-i ifa-yı vazifeye çalışması me’mul olduğundan bahisle muma-ileyhin diğer mahalle tahvil-i me’muriyeti Trabzon vilâyetinden resen ve cevaben tevarüdidüb havale buyurulan 17 Haziran Sene (1)319 (29 Haziran 1903) ve 16 Temmuz Sene minh(aynı)(29 Temmuz 1903) tarih ve doksanbeş numerolu mazbata ve şifre telgrafname halinde iş’ar olunmuştur.

Muma-ileyhZiya Bey’in beyan olunan haliyle Giresun gibi ehemmiyet-i mevkiyesiderkâr olan bir kazada devam-ı me’muriyeti ve tehzib-i ahlâk etmedikçe (ahlâkını düzeltmedikçe) de diğer bir kazaya tahvil-i me’muriyeti muvafık-ı maslahat olamayacağına binaen azliyle ikinci sınıfdan olan mezkûr kaim-makamlığa Ünye kaim-makamı Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâneden mezun ve sınıf-ı mezburdanintihabnâmeyi haiz olan Halil İbrahim Paşa’nın nakli ve üçüncü sınıfdanÜnye kaim-makamlığına da Bayındır (İzmir taraflarında bir kaza) kaim-makam-ı sabıkı müntehabinden(taşra idare meclis üyelerinden) Arif Bey’in tâyininezd-i sami-i cenâb-ı nezâret-penâhilerinde rehin-i tasvib buyurulduğu takdirde ifa-yı muktezası zımnında mezkûr mazbata ve telgrafname halinin musaddak suretleri leffen takdim kılındı. Ol-babdaemr ü ferman hazret-i men-lehü’l-emrindir.Fi 15 Cemaziye’l-evvel Sene (1)321 ve fi 26 Temmuz Sene (1)319 (8 Ağustos 1903)

Mazbata ve telgrafname suretleri, Dâhiliye Mektûbi Kalemi Huzur-ı Âlî-i Sadâret-penâhiye fi 22 Cemaziye’l-evvel Sene (1)321 ve fi 3 Ağustos Sene (1)319 (16 Ağustos 1903) tarihlerinde leffen(yazı ekinde)takdim ve tesyir kılınmıştı(gönderilmişti).1

Dâhiliye MektûbiKalemi’nden Trabzon Vilâyet-i Âlîyyesi’ne gönderilen ve Evrak-ı Muhasebe’ye havale olunan fi 18 (Ş) Şaban Sene (1)321 ve fi 27 Teşrin-i-evvel Sene (1)319 (9 Kasım 1903) tarihli belgede ise şunlar yazılıdır:

Giresun kazası kaim-makamlığına Halil İbrahim Paşa’nın ve Ünye kaim-makamlığına Arif Bey’in tâyini buyuruldukları evvelce bildirilmişdi. Hizmete mübaşeretleri tarihinden i’tibaren muma-ileyhimadan Halil İbrahim Paşa’ya binbeşyüzyetmişbeş (1575) ve Arif Bey’e binyüzyirmibeş (1125) kuruş maaş tahsis kılındığından oracada muktezasının ve Halil Paşa’nın maaş-ı sabıkına nisbetleterfisi olan dörtyüzelli kuruşla her ikisinin tevkifat-ı mezkûre-i saireleri hakkındaki hükmnizamen icra ve vazifeye mübaşeretleriyle seleflerinin infikakı(görevden ayrılması) tarihlerinin inbası ve Arif Bey’in yüzde altıdan maada harcirahı olan dört yüz yetmiş beş buçuk kuruşun yüzde beşi Bâb-ı ÂlîTeshilâtSanduku’na gönderilmek üzere mahallî muvazenesine dahil bulunan harcirah tertibinden tesviye ve i’tasıylacedvel-i masarifataidhali(masraf cetveline dahil edilmesi) lüzumunun ve Halil İbrahim Paşa’ya ser vilâyet dahilinde becayiş-i me’muriyeti icra buyurulmasından dolayı harcirah itası lâzım gelmeyeceğinin muhasebe ifadesiyle beyanına ibtidar kılındı. Ol-babda.1

1810 tarihli bir hatt-ı hümayûn belgesinde “Hazinedârzâde Süleyman Ağa’nın Maiyyetine Talep Ettiği Âyânların Adları” yer almakta. Oldukça eski sayılacak bu hatt-ı hümayûn belgesinden bölgemizle ilgili detayları öğreniyoruz. Hazinedârzâde Süleyman Ağa Canik Muhassılı iken Şebinkarahisar da kendisine bağlı idi. Belgede adı geçen Çeçenzâde Hacı Hasan Paşa da onun kapıkethüdası görevinde bulunmaktaydı. Her iki ağa da yani Hazinedârzâde Süleyman Ağa ve Çeçenzâde Hacı Hasan Ağa ilerleyen zamanlarda paşa unvanı alarak sırasıyla Trabzon valisi olmuşlardır.2

Konu: Hazinedârzâde Süleyman Ağa’nın diğer mektubta talep ettiği memuriyetlerin biri verildiği taktirdemaiyyetinetâyini iktiza eden âyânların isimlerini hâvi pusula. Hû, Hasbe’l-vakit me’muriyet-i çakeranem iktizasında teshil-i emr ü maslahat ve asker içün maiyet-i çakeranemeta’yinineevamir-i aliyyeısdar olunacak (gönderilecek)ağavat(ağalar) defteridir.Fi 4 gurre (N) Ramazan Sene (1)225

-Karahisar’daSuşara’yanıKapucubaşıÇeçenzâde el-Hac Hasan Ağa emr-i âlî-1. -Amasya’dan Özlü Yusuf Ağa’ya ferman-ı âlî-1. -Ve yine Amasya’dan ismi açık ferman-ı âlî-1. –Ordu havalisinde Perşenbea’yanı Ömer Ağa ve Salih Ağa ve Ordu kazalarında mecmu’ ağavat büyük küçük onaltı ağa isim yerleri açık ferman-ı âlî-1.

-Ünye a’yanı Cano oğlu Ömer Ağa’ya ferman-ı âlî-1.-İskefsera’yanı Milas Voyvodası Numan Ağa ferman-ı âlî-1. -Köprü a’yanıÇıblak Hacı Ali Ağa oğlu Ahmed Ağa’ya ferman-ı âlî-1. -Boyabad’daGökeller Ağası Ahmed Ağa ferman-ı âlî-1.-Karahisar’da Od a’yanı Hasan Beğ ve Yakacak a’yanıMehmedSa’idBeğ ve Naiblüa’yanı Abdülbaki Beğ ferman-ı âlî-1. -Kaza-i Erbaa a’yanı Mustafa Ağa-1.

Saadetlü karındaşım Hacı Hafız Efendiyi ne mahalle me’muriyetimizeğerciemr u ferman buyrulursa bâlâda(yukarıda) mastur (yazılmış)ağvata(ağalara) teshil-i maslahat ve askerin ve ağvatın(ağaların) ihraçlarına ve her dürlü nefiy? Yine umurumuz içün bizim gittiğimiz mahalle gitmeleri içün her birlerine birer evamir-i âliyyeısdatına dikkat edesiz bu defa me’muriyetimiz mahfi (gizli)olmağla bu defter sende mestur (gizli, saklı) dursun iş zahire (ortaya) çıkınca fermanlar dahi ol-vakit yapdırıla… Fi gurre (N) Ramazan Sene (1)225 (30 Eylül 1810)Hazinedârzâde Es-Seyyid Süleyman2 Devam edecek

KAYNAKÇA :

1TOSUN, Murat Dursun – 1903’te Giresun Kaymakamının Azledilmesi, 09 Nisan 2016, Arşiv Fon Kodu:DH.MKT. Dosya No.: 753, Gömlek No.: 29, 22 (Ca) Cemaziye’l-evvel 1321 (16 Ağustos 1903),https://muratdursuntosun.wordpress.com/2016/04/09/1903de-giresun-kaymakaminin-azledilmesi/

2TOSUN, Murat Dursun – 1810 Tarihli Bir Belgede Hazinedarzâde Süleyman Ağa’nın Maiyyetine Talep Ettiği A’yanların Adları, 03 Kasım 2015, Arşiv Fon Kodu: HAT, Dosya No.: 983, Gömlek No.: 41650 D, Tarihi: 01 (Z) Zilhicce 1225 (28 Aralık 1810)https://muratdursuntosun.wordpress.com/2015/11/03/1810-tarihli-bir-belgede-hazinedarzade-suleyman-aganin-maiyyetine-talep-ettigi-ayanlarin-adlari/

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Bizim Hanım Kilisesi

15 Şubat 2019 okunma
Post – Bizans Dönemi’ne ait Pontosâbidelerini araştıran Anthony BRYER ve arkadaşları “The Post-ByzantineMonuments of Pontos”1 adlı 310 sayfalık bir eser yayımlamışlardı. “Post – Bizans Dönemi’nde Ünye” adlı iki bölümlük makalemizdebu dönem... Devamını Oku

Davulcu ve Zurnacılardan Vergi Tarhı – III

8 Şubat 2019 okunma
Arkadaşlar; bir kaymakam, bir mal müdürü o muhite ancak birkaç sene evvel gelmiş olabilir. O muhitte davul, zurna çalanın bunu bir kazanç maksadiyle yapıp yapmadığını bilmezler, o muhitte yaşıyan insanlar elbetteki vaziyeti onlardan çok daha iyi bilirler.... Devamını Oku

Ünye Gümrüğü – III

1 Şubat 2019 okunma
Bundan dört-beş yüz sene önce Osmanlı ülkesinin her köşesinde mevcut sipahi veya mülk ve vakıf sahibi ile toprağa bağlanmış olan köylüyü, ülkenin bir ucundan diğer ucuna uzanan yollar boyunca derbent bekleyen, yol ve köprü tamir eden ve kervansaraylara... Devamını Oku

Ünye’de İz Bırakan Eşkıya ve Çete Reisleri – V

25 Ocak 2019 okunma
Âyânların devlet otoritesine gölge düşüren bir zümre olmasından dolayı her ne kadar devlet, onların mahallî otoritelerinden idarî, malî ve askerî hususlarda faydalansa da öldüklerinde âyânlıklarını suç sayarak, muhallefatlarına el koymak suretiyle... Devamını Oku

Osmanlıca Belgelerde Ünye – III

17 Ocak 2019 okunma
Asıl konumuza vesile olan belgemizde ise Canikli Hacı Ali Paşa’nın akrabalarına nafaka bağlanması söz konusudur. Belgenin konu özetinde merhum biraderi Süleyman Paşa ve biraderzâdesi Mehmet Paşa’nın eşine ve cariyelerine nafaka bağlandığından bahsediliyor... Devamını Oku

Sarı Saltuklar – Aziz Nikola ve Noel Baba – III

11 Ocak 2019 okunma
Evliyâ Çelebi, Sarı Saltuk‘un aslında Ahmet Yesevî’nin müritlerinden Türkistanlı bir derviş olduğunu ve yedi yerde mezarının bulunduğunu Seyahatnâme’sinde belirtmektedir.Saltuknâme’de, Sarı Saltuk’un doksan dokuz yaşında Kaligra... Devamını Oku

Sarı Saltuklar – Aziz Nikola ve Noel Baba – II

4 Ocak 2019 okunma
Merhum Nadi ÇOLAKOĞLU’nun arşivinden istifadeyle haberdar olduğumuz 28 Aralık 1995 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanan bir haberi ele alarak, “Vatikan Kodeksi (Kilise Tapu Kayıtları) ile Bükreş, Götengen ve Heidelberg Üniversiteleri’nde bir araştırma... Devamını Oku

Ünyeli Ressamlar – IX

28 Aralık 2018 okunma
2014 yılında sekiz bölümünü yayımladığımız “Ünyeli Ressamlar” yazı dizimize buhafta dokuzuncu bölümle devam ediyoruz. 05 Aralık 2018 Çarşamba günü Ankara – FevziÇakmak 1 Sokak’taki DOSEM Sanat Evi, röportajımın uğrak yeri oldu. Ünyeli sanatçı... Devamını Oku

Kurtuluş Savaşı’ndan Alınan Güç

21 Aralık 2018 okunma
Kıbrıs Barış Harekâtı hazırlığı sırasında silâh sistemi olmayan eğitim uçağına, roketatar sisteminin montajını kısa sürede yapmasına yönelik; “Kurtuluş Savaşımız nice yaratıcı olaylarla dolu. Gücümüzü eğitimden ve buradan alıyoruz” diyen... Devamını Oku

Davulcu ve Zurnacılardan Vergi Tarhı – II

14 Aralık 2018 okunma
Türkiye Büyük Millet Meclisi ruznâmesinde (gündem)görüşülecek mühim bir madde kalmadığından Dokuzuncu Devre’nin nihayete ermesi dolayısıyla Büyük Millet Meclisi Reisi Refik KORALTAN tarafından toplantıya son verilmesine ve yeni Meclis’in 14 Mayıs 1954... Devamını Oku