son haberler

Osmanlıca Belgelerde Ünye – I

Yayınlanma Tarihi: 6 Temmuz 2018 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Bloğunda yayınlanmış 1200’ün üzerinde çevriyazı çalışması ve 17 basılı yayını ile araştırmacıların dikkatini çekmeyi başaranAraştırmacı, Yazar, NahhatSayın Murat Dursun TOSUN’un ele aldığı bazı belgeler Ünye ve Ordu hinterlandını da ilgilendirmekte. Bir kısmını daha önce Ünye Haber Gazetesi’nde makaleler halinde yayımlamıştım. Tespit ettiğim diğer belgeleri de özet halinde bu yazı dizisinde sizlerle paylaşıyorum.

Sayın TOSUN, bu arada her çalışmasında yaptığı gibi belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat Grubu üyelerinide isim isim zikrederekbloklarında onlara teşekkür etmeyi ihmal etmemiş.

İlk belge 1903’te Giresun Kaymakamı’nın azledilmesi ve yerine Ünye Kaymakamı Halil İbrahim Paşa’nın tâyin edilmesi ile alâkalı.Giresun Kaymakamı Ziya Bey içki âlemlerine aşırı meylettiği için işini aksatmaya başlamıştır. Bunun üzerine muhtelif defalar uyarılarak kendisine çeki düzen vermesi istenilmiştir. Ancak nasihatler de fayda vermeyince Giresun’un konumu gereği arz ettiği durum da dikkate alınarak başka çözümler aranmıştır. Önce Ziya Bey’in başka bir yere tâyin edilmesi düşünülmüş ise de bu haliyle orada da aynı huyunu devam ettireceğinden kendisinden verim alınamayacağı değerlendirilerek azledilmesine karar verilmiştir.1

Ziya Bey’in azledilmesinden sonra da onun yerine Ünye Kaymakamı Halil İbrahim Paşa, ondan boşalan Ünye Kaymakamlığı’na da Bayındır eski kaymakamı Arif Beytâyin edilmiştir. Orijinal belgenin transkribe edilen hali şöyledir:

Hû, Giresun kazası kaim-makamı Ziya Bey’in işrete inhimakı(düşkünlüğü) hasebiyle ifa-yı vazife hususunda betaet(tembellik) göstermekte ve kendisine edilen nesayihin(nasihatin)te’sirigörülememekde olduğundan ve şu hâl umûr u mu’âmelat-ı kazanın hüsn-i cereyanına mâni olmakda bulunduğundan ve kaza-i mezkûr ise sahilde bulunan kazaların en mühimi ve bir çok mahallerin iskelesi olmak mülasebesiylehüsn-i idareye (iyi idare edilmeye) muhtaç olduğundan vakıa kaim-makam-ı muma-ileyhin işrete inhimakından(oyun ve eğlenceye düşkünlüğünden) dolayı ifa-yı vazifece tekasülünden(işinde gevşekliğinden) başka zahir halde kanunen mucib-i azl bir hareketi görülmediğinden ve işret-i seyyi’esiyle(içki içme kötülüğüyle) tahvil-i me’muriyet ettirilmesi (görev yerinin değiştirilmesi) kendisince mucib-i intibah olunarak (hakikati anlayıp yanlıştan dönmesi)tehzib-i ahlâk (ahlâkını güzelleştirmesi) ile me’muriyet-i ahiresindehüsn-i ifa-yı vazifeye çalışması me’mul olduğundan bahisle muma-ileyhin diğer mahalle tahvil-i me’muriyeti Trabzon vilâyetinden resen ve cevaben tevarüdidüb havale buyurulan 17 Haziran Sene (1)319 (29 Haziran 1903) ve 16 Temmuz Sene minh(aynı)(29 Temmuz 1903) tarih ve doksanbeş numerolu mazbata ve şifre telgrafname halinde iş’ar olunmuştur.

Muma-ileyhZiya Bey’in beyan olunan haliyle Giresun gibi ehemmiyet-i mevkiyesiderkâr olan bir kazada devam-ı me’muriyeti ve tehzib-i ahlâk etmedikçe (ahlâkını düzeltmedikçe) de diğer bir kazaya tahvil-i me’muriyeti muvafık-ı maslahat olamayacağına binaen azliyle ikinci sınıfdan olan mezkûr kaim-makamlığa Ünye kaim-makamı Mekteb-i Mülkiye-i Şâhâneden mezun ve sınıf-ı mezburdanintihabnâmeyi haiz olan Halil İbrahim Paşa’nın nakli ve üçüncü sınıfdanÜnye kaim-makamlığına da Bayındır (İzmir taraflarında bir kaza) kaim-makam-ı sabıkı müntehabinden(taşra idare meclis üyelerinden) Arif Bey’in tâyininezd-i sami-i cenâb-ı nezâret-penâhilerinde rehin-i tasvib buyurulduğu takdirde ifa-yı muktezası zımnında mezkûr mazbata ve telgrafname halinin musaddak suretleri leffen takdim kılındı. Ol-babdaemr ü ferman hazret-i men-lehü’l-emrindir.Fi 15 Cemaziye’l-evvel Sene (1)321 ve fi 26 Temmuz Sene (1)319 (8 Ağustos 1903)

Mazbata ve telgrafname suretleri, Dâhiliye Mektûbi Kalemi Huzur-ı Âlî-i Sadâret-penâhiye fi 22 Cemaziye’l-evvel Sene (1)321 ve fi 3 Ağustos Sene (1)319 (16 Ağustos 1903) tarihlerinde leffen(yazı ekinde)takdim ve tesyir kılınmıştı(gönderilmişti).1

Dâhiliye MektûbiKalemi’nden Trabzon Vilâyet-i Âlîyyesi’ne gönderilen ve Evrak-ı Muhasebe’ye havale olunan fi 18 (Ş) Şaban Sene (1)321 ve fi 27 Teşrin-i-evvel Sene (1)319 (9 Kasım 1903) tarihli belgede ise şunlar yazılıdır:

Giresun kazası kaim-makamlığına Halil İbrahim Paşa’nın ve Ünye kaim-makamlığına Arif Bey’in tâyini buyuruldukları evvelce bildirilmişdi. Hizmete mübaşeretleri tarihinden i’tibaren muma-ileyhimadan Halil İbrahim Paşa’ya binbeşyüzyetmişbeş (1575) ve Arif Bey’e binyüzyirmibeş (1125) kuruş maaş tahsis kılındığından oracada muktezasının ve Halil Paşa’nın maaş-ı sabıkına nisbetleterfisi olan dörtyüzelli kuruşla her ikisinin tevkifat-ı mezkûre-i saireleri hakkındaki hükmnizamen icra ve vazifeye mübaşeretleriyle seleflerinin infikakı(görevden ayrılması) tarihlerinin inbası ve Arif Bey’in yüzde altıdan maada harcirahı olan dört yüz yetmiş beş buçuk kuruşun yüzde beşi Bâb-ı ÂlîTeshilâtSanduku’na gönderilmek üzere mahallî muvazenesine dahil bulunan harcirah tertibinden tesviye ve i’tasıylacedvel-i masarifataidhali(masraf cetveline dahil edilmesi) lüzumunun ve Halil İbrahim Paşa’ya ser vilâyet dahilinde becayiş-i me’muriyeti icra buyurulmasından dolayı harcirah itası lâzım gelmeyeceğinin muhasebe ifadesiyle beyanına ibtidar kılındı. Ol-babda.1

1810 tarihli bir hatt-ı hümayûn belgesinde “Hazinedârzâde Süleyman Ağa’nın Maiyyetine Talep Ettiği Âyânların Adları” yer almakta. Oldukça eski sayılacak bu hatt-ı hümayûn belgesinden bölgemizle ilgili detayları öğreniyoruz. Hazinedârzâde Süleyman Ağa Canik Muhassılı iken Şebinkarahisar da kendisine bağlı idi. Belgede adı geçen Çeçenzâde Hacı Hasan Paşa da onun kapıkethüdası görevinde bulunmaktaydı. Her iki ağa da yani Hazinedârzâde Süleyman Ağa ve Çeçenzâde Hacı Hasan Ağa ilerleyen zamanlarda paşa unvanı alarak sırasıyla Trabzon valisi olmuşlardır.2

Konu: Hazinedârzâde Süleyman Ağa’nın diğer mektubta talep ettiği memuriyetlerin biri verildiği taktirdemaiyyetinetâyini iktiza eden âyânların isimlerini hâvi pusula. Hû, Hasbe’l-vakit me’muriyet-i çakeranem iktizasında teshil-i emr ü maslahat ve asker içün maiyet-i çakeranemeta’yinineevamir-i aliyyeısdar olunacak (gönderilecek)ağavat(ağalar) defteridir.Fi 4 gurre (N) Ramazan Sene (1)225

-Karahisar’daSuşara’yanıKapucubaşıÇeçenzâde el-Hac Hasan Ağa emr-i âlî-1. -Amasya’dan Özlü Yusuf Ağa’ya ferman-ı âlî-1. -Ve yine Amasya’dan ismi açık ferman-ı âlî-1. –Ordu havalisinde Perşenbea’yanı Ömer Ağa ve Salih Ağa ve Ordu kazalarında mecmu’ ağavat büyük küçük onaltı ağa isim yerleri açık ferman-ı âlî-1.

-Ünye a’yanı Cano oğlu Ömer Ağa’ya ferman-ı âlî-1.-İskefsera’yanı Milas Voyvodası Numan Ağa ferman-ı âlî-1. -Köprü a’yanıÇıblak Hacı Ali Ağa oğlu Ahmed Ağa’ya ferman-ı âlî-1. -Boyabad’daGökeller Ağası Ahmed Ağa ferman-ı âlî-1.-Karahisar’da Od a’yanı Hasan Beğ ve Yakacak a’yanıMehmedSa’idBeğ ve Naiblüa’yanı Abdülbaki Beğ ferman-ı âlî-1. -Kaza-i Erbaa a’yanı Mustafa Ağa-1.

Saadetlü karındaşım Hacı Hafız Efendiyi ne mahalle me’muriyetimizeğerciemr u ferman buyrulursa bâlâda(yukarıda) mastur (yazılmış)ağvata(ağalara) teshil-i maslahat ve askerin ve ağvatın(ağaların) ihraçlarına ve her dürlü nefiy? Yine umurumuz içün bizim gittiğimiz mahalle gitmeleri içün her birlerine birer evamir-i âliyyeısdatına dikkat edesiz bu defa me’muriyetimiz mahfi (gizli)olmağla bu defter sende mestur (gizli, saklı) dursun iş zahire (ortaya) çıkınca fermanlar dahi ol-vakit yapdırıla… Fi gurre (N) Ramazan Sene (1)225 (30 Eylül 1810)Hazinedârzâde Es-Seyyid Süleyman2 Devam edecek

KAYNAKÇA :

1TOSUN, Murat Dursun – 1903’te Giresun Kaymakamının Azledilmesi, 09 Nisan 2016, Arşiv Fon Kodu:DH.MKT. Dosya No.: 753, Gömlek No.: 29, 22 (Ca) Cemaziye’l-evvel 1321 (16 Ağustos 1903),https://muratdursuntosun.wordpress.com/2016/04/09/1903de-giresun-kaymakaminin-azledilmesi/

2TOSUN, Murat Dursun – 1810 Tarihli Bir Belgede Hazinedarzâde Süleyman Ağa’nın Maiyyetine Talep Ettiği A’yanların Adları, 03 Kasım 2015, Arşiv Fon Kodu: HAT, Dosya No.: 983, Gömlek No.: 41650 D, Tarihi: 01 (Z) Zilhicce 1225 (28 Aralık 1810)https://muratdursuntosun.wordpress.com/2015/11/03/1810-tarihli-bir-belgede-hazinedarzade-suleyman-aganin-maiyyetine-talep-ettigi-ayanlarin-adlari/

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Karadeniz İskitleri ve Ünye – II

14 Haziran 2019 okunma
İskitlerde küpeler de yaygın olarak kullanılırdı. Erkekler sadece bir tane takardı. Kadınların ise birkaç çift küpeyle birlikte gömüldüğü kanıtlanmıştır.Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde Antik Baş Takıları Seksiyonu’nda(Kat. No.: 39) sergilenen... Devamını Oku

Ünye Kaymakamları – II

12 Haziran 2019 okunma
Merkeziyetçi idare anlayışı, ülke genelinde eski Eyâlet Sistemi’nden Vilâyet Sistemi’ne geçişin de başlangıcını oluşturdu. 1836’dan sonra daha da hızlanan bu dönüşüm Tanzimat Dönemi’nde “eyâletten vilâyete” bir sistem değişikliği... Devamını Oku

Burunucu İstimlâk Mahalli – II

31 Mayıs 2019 okunma
Rahmetli Hüseyin MİSTEPE’nin anlattığına göre : “Çömlekçi Ustası Bekir Bey Rumlardan kalma ev eskisi tek katlı bir yapıyı tezgâh, terekler ve fırınla donatarak çömlek atölyesine çevirir ve Burunucu’nda Üç Çeşme ile İlyasoğlu Ahmet Fırını... Devamını Oku

Ünye Gümrüğü – V

24 Mayıs 2019 okunma
Bundan dört-beş yüz sene önce Osmanlı ülkesinin her köşesinde mevcut sipahi veya mülk ve vakıf sahibi ile toprağa bağlanmış olan köylüyü, ülkenin bir ucundan diğer ucuna uzanan yollar boyunca derbent bekleyen, yol ve köprü tamir eden ve kervansaraylara... Devamını Oku

Burunucu İstimlâk Mahalli – I

17 Mayıs 2019 okunma
Belki hatırlarsınız;2012 yılında Ünye Haber Gazetesi’nde yayımlanan köşe yazımda “Burunucu Sahilindeki Mekânlar”ımerhum Yüksel ŞEN Abi’min katkılarıyla işlemiş1 ve Hâtırat Yazarı Sayın Fikri TERZİOĞLU’nun kaleme aldığı... Devamını Oku

TAŞHANE (TAŞKANA) BURNU

10 Mayıs 2019 okunma
Taşkana Burnu’nun koruması altında ve doğusunda,amfitiyatral formda yerleşimi olan ve tarihi PaleolitikDönem’e kadar uzananÜnye Koyuile şehir merkezi, hem Trabzon Rum Devleti’nin hem de Trabzon Eyâleti’nin batıdaki sınır kenti sayılmaktaydı. Çevresi... Devamını Oku

Ünye Doğumlu Kaymakamlar ve Mülkiyeliler – ı

3 Mayıs 2019 okunma
Ünye’de kaymakamlık yapan devlet adamlarını “ÜNYE KAYMAKAMLARI” yazı dizimizde yayımlamaya devam ederken Ünye doğumlu kaymakamlar ile mülkiyelileri de ayrı bir yazı dizisinde gündeme getirmenin daha doğru olacağını düşünerek bu makale dizisini... Devamını Oku

Sefaret İmamı Ünyeli Mustafa Hâfız Şükrü Efendi

26 Nisan 2019 okunma
Büyükelçilik kançılaryasının bir parçası olan Sefaret İmamlarını aynı işlevi görmeseler de bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde yurt dışında görev yapan din görevlilerinin öncüsü olarak kabul etmek gerekir. Osmanlı Devleti’nde gerek... Devamını Oku

ORDU İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLÂNI’NDA ÜNYE (2013 – 2023) – I

19 Nisan 2019 okunma
Son yıllarda ülkemizde «deniz – kum – güneş» destinasyonları ağırlıklı geleneksel turizm anlayışının değişim göstermeye başladığı ve yerini doğaya dayalı turizme bıraktığı malûmumuzdur. Makalemizin kısıtlı muhtevasında, sahip olduğumuz... Devamını Oku

Karadeniz İskitleri ve Ünye – I

12 Nisan 2019 okunma
Yaklaşık olarak M.Ö. 800 yıllarında bugünkü Moğolistan ve Türkistan’da meydana gelen ve uzun süren bir kuraklık, Orta Asya’nın ve Güney Rusya’nın bozkır bölgelerinde kayda değer bir nüfus baskısına sebep olmuştu. İskitler, böylece doğudan batıya... Devamını Oku