son haberler

Sefaret İmamı Ünyeli Mustafa Hâfız Şükrü Efendi

Yayınlanma Tarihi: 26 Nisan 2019 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Büyükelçilik kançılaryasının bir parçası olan Sefaret İmamlarını aynı işlevi görmeseler de bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde yurt dışında görev yapan din görevlilerinin öncüsü olarak kabul etmek gerekir. Osmanlı Devleti’nde gerek fevkalâde elçiler ve gerekse ilk ikamet elçilikleri maiyetinde kimi zaman imamlara da yer verildiği görülmektedir. II. Abdülhamid döneminde 1891 yılında ve müteakiben Büyükelçilik vasfına sahip Berlin, Londra, Paris, Roma, St. Petersburg, Viyana ve Washington’daki yedi Osmanlı sefarethanesine birer imam tâyin edilmişti.1

Sefaret imamları imtihan sonucu Meşîhat Dairesi(Şeyhülislâm Kapısı) tarafından seçilirdi. Daha sonra sefaret imamlarını belirleme işi Meşihat Dairesi yerine Hariciye Nezaretine (Dışişleri Bakanlığı) bırakıldı. Sadece medrese mezunu olmaları yetersiz görüldüğü için Mekteb-i Hukuk mezunları arasından seçilmelerine özen gösterildi. İlk tâyin edilen isimler, zorunlu bir istisna dışında II. Abdülhamid’in saltanatının sonuna kadar görevlerinde kaldılar.1

Berlin’e tâyin edilen ilk sefaret imamı Yahya Hilmi Efendi, II. Meşrutiyet döneminde bir süre daha vazifesine devam etmiştir. Fakat 1913 yılında sefarethaneden izin almaksızın yurda dönmesinden dolayı azledilmiş ve yerine Ortaköy Câmii İmamı ÜNYELİ Hâfız Şükrü Efenditâyin edilmiştir.2

Şükrü Efendi; Türk müzisyeni, İstanbullu Ortaköy (Büyük Mecidiye) Câmii İmamı Hâfız Aziz Efendi’nin kayınbiraderi idi. Aziz Efendi, hemşiresinin zevci yani eniştesi olan Berlin Sefareti İmamı Şükrü Efendi ile birlikteKürkcilerKapusu’nda yaptırdıkları evde otururdu.3

ÜNYELİ Hâfız Şükrü Efendi’nin Berlin’de çok önemli hizmetler yaptığı anlaşılmaktadır. XVIII. yüzyılın sonlarına doğru Schwetzingen’de yaptırılan câminin yenilenmesine katkıda bulundu. Birinci Dünya Savaşı sırasında İtilâf Devletleri safında savaşırken esir düşen Müslümanların tutulduğu WünsdorfCâmii’nde de önemli işler yaptı.1

Osmanlı Berlin Sefaretinin ilga edilmesinden sonra muhtemelen Almanya’da evlendiği için Türkiye’ye bir daha dönmedi. Hâfız Şükrü Efendi’nin Türkiye’de de Mevhibe Hanım isminde bir eşi bulunmaktaydı. Hâfız Şükrü’nün vefatının ardından Mevhibe Hanım eşinin metrukâtının kendisine teslimi için müracaatta bulunmuştur.4

Hâfız Şükrü Efendi Berlin’deki ilk daimî elçi Ali Aziz Efendi’nin vefatı üzerine III. Friedrich Wilhelm’in emriyle kurulan ve bugün Berlin Şehitliği olarak anılan Müslüman mezarlığının 1920/21’li yıllarda bakımını üstlendi, ihyâsında büyük emekleri ve gayretleri oldu.5Burası, Birinci Dünya Savaşı’nda tedavi için getirilen yaralı Osmanlı subaylarının defnedildiği bir şehitlikti. Yenilgiler sonrası sarıldığımız bir şefkat mekânı gibi…

Halk arasında Türk Câmii(TürkischeMoschee) denilen ve çökmeye yüz tutmuş olan bir dergâh da 1920 yılında büyükelçilik imamı Hâfız Şükrü Efendi’nin gayretleriyle tamamen yenilenmişti.6

16 Eylül 1871 yılında doğan Hâfız Şükrü Efendi, 07 Mart 1924 tarihinde 53 yaşında vefat etti. Şükrü Efendi bakımını yaptığı bu mezarlığa defnedildi. Daha sonra, 1930’a kadar mezârlığın bakımını sürdüren Alman eşi Nûriha Hanım da çok geçmeden eşine bu dünyada olduğu gibi ötekinde de yoldaşlık etmek için buraya gömülür.Alman eşi ve kendisinin kabri aynı mezarlıkta bulunmaktadır.

Şükrü Efendi’den sonra 1930’a kadar mezarlığın (Berlin Türk Şehitliği – TürkischerFriedhof)bakımını Alman eşiNûriha Hanım yapar ve ondan sonra da Nûriha Hanım’ın kardeşi bu görevi sürdürür ve 1965 yılında bu görevi vefakâr ilk nesil göçmen Türk işçileri devralır. Hâfız Şükrü Efendi’nin mezar taşı üzerindeki yazılar neredeyse tamamen kaybolmak üzeredir.Berlin Türk Şehitliğindeki (Mezâristan-ı İslâmî) diğer mezar taşlarını da aynı akıbet bekliyor.7

Sefir İmamı Hâfız Şükrü Efendi’nin mezar taşında:“Hûvel Bâki,Vefâtında derin bir hazan … / İmam ŞükriEfendi … /Sâbık Osmanlı Sefâreti İmamı iken bu kabristanı yeniden te’sis ve .. Berlin’de irtihâl-i dâr-ı Bekâ eden merhûmunrûhunaFâtiha.Velâdeti: 16 Eylül 1871 Ünye. Vefâtı 7 Mart 1924 Berlin. / Hierruhet im festen Glauben an Gottmeinlieber Mann Obergeistlicher der TürkischenBotschaft u. GründerdesMohamedanischenFriedhofsHafizSchükri. GebzuUnijeh 1871. ..zu Berlin 1924. Gottriefihnaus den Leiden der Zeit. IhmfolgteseineFrauNurihaSchükri, geb. Schulz 20.10.1876, gest. 21.12.1930.”8

Berlin’de ColombiadammCaddesi üzerinde‚ Şehidlik Mezarlığı var. Çok eskiden Mezâristan-ı İslamî olarak adlandırılmış. Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale’de yaralanan Zeki Memduh Bey ve Süleyman Efendi’nin tedavilerinin ölümle sonuçlanması sonunda buraya gömülmüş olmalarından bu sıfat.Abdülaziz’in emri ile burada medfun olanların anısına Alman MimarGustavVoigtel tarafından bir âbideinşâa edildi. Sonraları buraya defnedilen müslümanlarçoğaldı.Orayı çoğaltanlardan biri de elçiliğin din görevlisi olan Hâfız Şükrü Efendi’dir. Şu anda bu mezarlığın bakımını son Osmanlı Elçiliği’nin din görevlisi Şükrü Efendi’nin baldızı olan Alman bir hanım yapıyor. İyice yaşlanmış bu hanıma bir kaç senedir yardım eden de var. Ama burasının hem bizlere bir külliye olacak şekilde hem de mezârların bakımı yönünden bizlerin daha çok vefakârlığına ihtiyacı var.8

Wünsdorf kasabasındaki Türk şehitliği ve esir kampında 1915 Temmuz’unda hizmete açılan, minaresiyle Osmanlı tarzı câmileri aratmayan diğer birgüzel eser olanWünsdorf Câmii[Halbmondlager Esir Kampı (HİLÂL) Câmii], 1926 yılına kadar ibadete açık kalmıştır. Kamptason kalan esirlerin ülkelerine geri dönmesi, özellikle de bu câminin yaşatılmasında önemli rolü olan Berlin Türk Büyükelçiliği din görevlisi Hâfız Şükrü Efendi’nin 1924 yılında vefatının ardından câmi sahipsiz kalmıştır. Alana tank fabrikası yapılınca 1926 yılında câmi sökülmüştür.9

Sefaret İmamlarının bazılarının adları, aralanan Masonluk Giz Perdesi ardından gün yüzüne çıkıverdi. 2003 yılında ilk kez kapılarını basına açan masonlar, akabinde internet sitesinde de amaçlarını ve ilkelerini açıkladılar. Türkiye ve dünyadaki ünlü masonları deşifre ettiler ama sadece hayatta olmayanları!10

Hür ve Kabul Edilmiş Büyük Mason Locasıbelgelerinde,mason olan din adamları listesi; Şeyhülislâm Musa Kâzım Efendi, Şeyhülislâm İzzettin Efendi, Şeyhülislâm Hayri Efendi, Müderris Mahmud Esad Efendi, Berlin Sefareti Baş İmamı Mustafa Hâfız Şükrü, Sefaret İmamı Haşim Veli, bir dönem Darulfünun’da rektörlük yapan BabanzâdeAhmed Naim Bey diye sıralanıyor…10-11

Osmanlı’nın “içeriden çökertilmesinde” başlıca faktörlerden birisi olan Sabetaycı yapılanmave Masonik Tapınak ŞövalyeleriCumhuriyet kurulurken de çok etkiliydi.12 İslâmî cemaatler ve tarikatlar Cenneti ülkemizde teyakkuzda olmak ve devletin bekası adına bu ciddî konuyu ihmale bırakmamak önceliklerimiz arasında olmalıdır!Zincirin halkalarını birleştirebilmenin, tekerrür etmemesi için tarihten ders alabilmekle eşdeğer olduğunu unutmamak gerek!

Atatürk’ün tâlimatı üzerine Türk Mason Cemiyeti bütün mal varlığını Halkevlerine devrederek 14 Ekim 1935’te çalışmalarına son verip “uyku dönemi”ne girdi.Genel olarak I. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Arap devletlerinde ve diğer İslâm ülkelerinde masonluk gittikçe yoğunlaşan Siyonizm hareketleriyle ve özellikle İsrail Devleti’nin kuruluşuyla irtibatlandırılarak Yahudilerin İslâm’a karşı bir komplosu ve Avrupa sömürgeciliğinin İslâm ülkelerine yönelik bir aracı olarak değerlendirilmiştir.12

Makalemizi Abdurrahman DİLİPAK’ınşu sözleri ile noktalayalım:13Arkadaşlar tarih övgü ya da sövgü kitabı değildir. Ders alınır ders! Artık övünmeyi, dövünmeyi bırakalım da karanlığa küfretmeyi bırakıp bir mum yakalım. Zira ışık geldiğinde karanlık yok olur. Karanlık aydınlığın yokluğudur. Selâm ve dua ile…

KAYNAKÇA :

1KILIÇ, Dr. Öğr. Üye. Musa – Osmanlı Devleti’nin Sefaret İmamları, AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 16, sh. 762 – 782, Mart 2019.

2BOA, İ.HR, 431/6: 17 Nisan 1913; BOA, BEO, 4164/312295: 19 Nisan 1913.

  3KOÇU, Reşat Ekrem – İstanbul Ansiklopedisi, 3. Cilt, sh. 1706, 1960.

4BOA, HR.İM, 100/73: 24 Mart 1924.

5BALİÇ 1989: 520 – 521; AKKAYA: www.sabahulkesi.com ; ERTÜRK: www.academia.edu/32116450.

  6Ali Paşa Câmii ve Türbesi / III. Ülkede İslâmiyet http://muhaz.org/ali-pasa-camii-ve-turbesi-v4.html?page=41

  7KAM, Rüştü – Berlin Türk Şehitliği, Kültür ve Turizm Ataşesi, 15 Kasım 2018, www.ha-ber.com.

  8AKKAYA, Kadri – Berlin Şehitlik Câmii Mezârlığı, Sabah Ülkesi Dergisi, Nisan 2013, sh. 70 ff.

9ERTÜRK, İdris – Almanya’da Unutulmuş Bir Câmimiz ve Şehitliğimiz: Wünsdorf, https://www.academia.edu/32116450/Almanyada_Unutulmu%C5%9F_Bir_Camiimiz_ve_%C5%9Eehitli%C4%9Fimiz-_%C4%B0dris_Ert%C3%BCrk.pdf

10YALÇIN, Soner – İşte Ünlü İslâmcı Masonlarhttps://odatv.com/iste-unlu-islamci-masonlar-1802081200.html

11İÇGEN, Levent – Masonlar Giz Perdesini Araladı, 04 Kasım 2005, http://www.gazetevatan.com/masonlar-giz-perdesini-araladi-63741-gundem/

12ÖZCAN, Azmi – Masonluk, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/masonluk

13DİLİPAK, Abdurrahman – Masonluk, FETÖ, “cemaat” vs! 08 Ağustos 2018 www.yeniakit.com.tr.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Kültürel Birikimler Açısından Arşivlerimizin Ehemmiyeti

20 Eylül 2019 okunma
İnsanların geçmişi ile geleceği arasında sağlam ilişkiler kurabilmesi, siyasî, ekonomik, kültürel vb. her alandaki tecrübelerini geleceğe sağlıklı bir şekilde aktarması kişilerin, toplulukların ve milletlerin yaşam sürecinde mühim bir yer tutmaktadır.1... Devamını Oku

Ünye Doğumlu Kaymakamlar ve Mülkiyeliler – III

13 Eylül 2019 okunma
MAZHAR OSMAN KISACIKOĞLU; Mezuniyet Sırası 3909, Fak. Nu. 90114 Ticâret erbabından Abdülkaadir Kısacıkoğlu ile Ayşe Meliha Hanım’ın oğludur. 1931’de Ünye’de doğdu. 1952’de Vefa (İstanbul) Erkek Lisesi’ni bitirdi. S.B.F.’den... Devamını Oku

Çepniler ve Ünye – II

6 Eylül 2019 okunma
Trabzon Rum İmparatoru Jean II. İoannis zamanında (1280 – 1297) Çepni Türkmenlerinin Ünye yöresini (Chalybia – Halibia) feth ettikleri ve doğuya doğru ilerleyerek Trabzon’a büyük bir akın düzenlediklerini belgeler teyit eder12 (Yediyıldız, 2000:... Devamını Oku

FETİHTEN GÜNÜMÜZE ÜNYE VAKIFLARI – I

30 Ağustos 2019 okunma
  Aslında bu makale başlığı benim için bir temenniden öteye geçemedi. Geçen hafta Vakıflar Genel Müdürlüğü Ulus Araştırma Müdürlüğü arşivine, Karadeniz’le ilgili yayımlamış oldukları makale, dergi ve kitaplarını Ünye – Karadeniz Araştırma... Devamını Oku

Ünye Kaymakamları – III

24 Ağustos 2019 okunma
Kaymakam İbrahim Hilmi Efendi’den sonra sırasıyla Mehmed Efendi (1883 – ?), Arif Efendi (1884 – ?), İbrahim Hulusi Efendi (1885 – ?), Haydar Efendi (1886), Hacı Said Efendi (1886 – ?), Mahmud Kâmil Efendi (1886 – 1887), Cemal Keşmir Efendi... Devamını Oku

ÇALBİYALILARIN KOMŞUSU TİBARENLER – II

16 Ağustos 2019 okunma
M.Ö. VIII. yüzyıl sonlarına kadar Mosklar ve Tibarenler (Gürcüce: ტიბერია, Tiberia. Yunanca: Τιβαρηνοί, Tibarenoi; Tubal, Josephus’un deyişiyle Thobeles) Büyük Kapadokya’nın güneydoğu bölgesinin hâkim unsurunu teşkil... Devamını Oku

SERGÜZEŞT-NÂME-İ ÜNYE

9 Ağustos 2019 okunma
Ser-Güzeşt-Nâme-i Fakîr be-Azimet-i Tokat: Divan Şâiri (Bursalı) İsmâil BELÎĞ’in (d. 1079 / 1668 – ö. 22 Ramazan 1142 / 10 Nisan 1729) gençlik yıllarında kaleme aldığı bu eserinde Tokat Mahkemesi Nâibliği görevine tâyin edilmesi üzerine, Bursa’dan... Devamını Oku

Ünye Gümrüğü – VI

2 Ağustos 2019 okunma
Trabzon vilâyetinin, malî yönden komşu vilâyetlerdeki malî birikimlerle bağlantısı vardı. Bu bağlantının XVIII. yüzyılda yaygın bir şekilde uygulandığı görülen mukataa işletmesiyle ilgili olduğu görülüyor. Anadolu vilâyeti Kastamonu sancağındaki... Devamını Oku

Burunucu İstimlâk Mahalli – IV

26 Temmuz 2019 okunma
Babamın yaptığı, abimin bir kayığı vardı. Aydın’la Sait TABAK yanında.. hep denizdeler. Kadir Abilerini çok severlerdi. Nursen, Gülhis çeşmeye su almaya gelir, bizim evin önündeki taşa oturur, sohbet ve muhabbet başlardı. Evden çağırmaya gelirlerdi.... Devamını Oku

Çepniler ve Ünye – I

19 Temmuz 2019 okunma
Anadolu’nun Türkleşmesinde 24 Oğuz Boyu’na bağlı Türkmenlerin çok büyük rolü olmuş olup Karadeniz Bölgesi’ne yerleştirilen Oğuz Boylarına bağlı Türkmenler, gerek fetihler ve gerekse uygulanan iskân politikasıyla bölgenin Türkleşmesini... Devamını Oku