son haberler

Sefaret İmamı Ünyeli Mustafa Hâfız Şükrü Efendi

Yayınlanma Tarihi: 26 Nisan 2019 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

Büyükelçilik kançılaryasının bir parçası olan Sefaret İmamlarını aynı işlevi görmeseler de bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde yurt dışında görev yapan din görevlilerinin öncüsü olarak kabul etmek gerekir. Osmanlı Devleti’nde gerek fevkalâde elçiler ve gerekse ilk ikamet elçilikleri maiyetinde kimi zaman imamlara da yer verildiği görülmektedir. II. Abdülhamid döneminde 1891 yılında ve müteakiben Büyükelçilik vasfına sahip Berlin, Londra, Paris, Roma, St. Petersburg, Viyana ve Washington’daki yedi Osmanlı sefarethanesine birer imam tâyin edilmişti.1

Sefaret imamları imtihan sonucu Meşîhat Dairesi(Şeyhülislâm Kapısı) tarafından seçilirdi. Daha sonra sefaret imamlarını belirleme işi Meşihat Dairesi yerine Hariciye Nezaretine (Dışişleri Bakanlığı) bırakıldı. Sadece medrese mezunu olmaları yetersiz görüldüğü için Mekteb-i Hukuk mezunları arasından seçilmelerine özen gösterildi. İlk tâyin edilen isimler, zorunlu bir istisna dışında II. Abdülhamid’in saltanatının sonuna kadar görevlerinde kaldılar.1

Berlin’e tâyin edilen ilk sefaret imamı Yahya Hilmi Efendi, II. Meşrutiyet döneminde bir süre daha vazifesine devam etmiştir. Fakat 1913 yılında sefarethaneden izin almaksızın yurda dönmesinden dolayı azledilmiş ve yerine Ortaköy Câmii İmamı ÜNYELİ Hâfız Şükrü Efenditâyin edilmiştir.2

Şükrü Efendi; Türk müzisyeni, İstanbullu Ortaköy (Büyük Mecidiye) Câmii İmamı Hâfız Aziz Efendi’nin kayınbiraderi idi. Aziz Efendi, hemşiresinin zevci yani eniştesi olan Berlin Sefareti İmamı Şükrü Efendi ile birlikteKürkcilerKapusu’nda yaptırdıkları evde otururdu.3

ÜNYELİ Hâfız Şükrü Efendi’nin Berlin’de çok önemli hizmetler yaptığı anlaşılmaktadır. XVIII. yüzyılın sonlarına doğru Schwetzingen’de yaptırılan câminin yenilenmesine katkıda bulundu. Birinci Dünya Savaşı sırasında İtilâf Devletleri safında savaşırken esir düşen Müslümanların tutulduğu WünsdorfCâmii’nde de önemli işler yaptı.1

Osmanlı Berlin Sefaretinin ilga edilmesinden sonra muhtemelen Almanya’da evlendiği için Türkiye’ye bir daha dönmedi. Hâfız Şükrü Efendi’nin Türkiye’de de Mevhibe Hanım isminde bir eşi bulunmaktaydı. Hâfız Şükrü’nün vefatının ardından Mevhibe Hanım eşinin metrukâtının kendisine teslimi için müracaatta bulunmuştur.4

Hâfız Şükrü Efendi Berlin’deki ilk daimî elçi Ali Aziz Efendi’nin vefatı üzerine III. Friedrich Wilhelm’in emriyle kurulan ve bugün Berlin Şehitliği olarak anılan Müslüman mezarlığının 1920/21’li yıllarda bakımını üstlendi, ihyâsında büyük emekleri ve gayretleri oldu.5Burası, Birinci Dünya Savaşı’nda tedavi için getirilen yaralı Osmanlı subaylarının defnedildiği bir şehitlikti. Yenilgiler sonrası sarıldığımız bir şefkat mekânı gibi…

Halk arasında Türk Câmii(TürkischeMoschee) denilen ve çökmeye yüz tutmuş olan bir dergâh da 1920 yılında büyükelçilik imamı Hâfız Şükrü Efendi’nin gayretleriyle tamamen yenilenmişti.6

16 Eylül 1871 yılında doğan Hâfız Şükrü Efendi, 07 Mart 1924 tarihinde 53 yaşında vefat etti. Şükrü Efendi bakımını yaptığı bu mezarlığa defnedildi. Daha sonra, 1930’a kadar mezârlığın bakımını sürdüren Alman eşi Nûriha Hanım da çok geçmeden eşine bu dünyada olduğu gibi ötekinde de yoldaşlık etmek için buraya gömülür.Alman eşi ve kendisinin kabri aynı mezarlıkta bulunmaktadır.

Şükrü Efendi’den sonra 1930’a kadar mezarlığın (Berlin Türk Şehitliği – TürkischerFriedhof)bakımını Alman eşiNûriha Hanım yapar ve ondan sonra da Nûriha Hanım’ın kardeşi bu görevi sürdürür ve 1965 yılında bu görevi vefakâr ilk nesil göçmen Türk işçileri devralır. Hâfız Şükrü Efendi’nin mezar taşı üzerindeki yazılar neredeyse tamamen kaybolmak üzeredir.Berlin Türk Şehitliğindeki (Mezâristan-ı İslâmî) diğer mezar taşlarını da aynı akıbet bekliyor.7

Sefir İmamı Hâfız Şükrü Efendi’nin mezar taşında:“Hûvel Bâki,Vefâtında derin bir hazan … / İmam ŞükriEfendi … /Sâbık Osmanlı Sefâreti İmamı iken bu kabristanı yeniden te’sis ve .. Berlin’de irtihâl-i dâr-ı Bekâ eden merhûmunrûhunaFâtiha.Velâdeti: 16 Eylül 1871 Ünye. Vefâtı 7 Mart 1924 Berlin. / Hierruhet im festen Glauben an Gottmeinlieber Mann Obergeistlicher der TürkischenBotschaft u. GründerdesMohamedanischenFriedhofsHafizSchükri. GebzuUnijeh 1871. ..zu Berlin 1924. Gottriefihnaus den Leiden der Zeit. IhmfolgteseineFrauNurihaSchükri, geb. Schulz 20.10.1876, gest. 21.12.1930.”8

Berlin’de ColombiadammCaddesi üzerinde‚ Şehidlik Mezarlığı var. Çok eskiden Mezâristan-ı İslamî olarak adlandırılmış. Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale’de yaralanan Zeki Memduh Bey ve Süleyman Efendi’nin tedavilerinin ölümle sonuçlanması sonunda buraya gömülmüş olmalarından bu sıfat.Abdülaziz’in emri ile burada medfun olanların anısına Alman MimarGustavVoigtel tarafından bir âbideinşâa edildi. Sonraları buraya defnedilen müslümanlarçoğaldı.Orayı çoğaltanlardan biri de elçiliğin din görevlisi olan Hâfız Şükrü Efendi’dir. Şu anda bu mezarlığın bakımını son Osmanlı Elçiliği’nin din görevlisi Şükrü Efendi’nin baldızı olan Alman bir hanım yapıyor. İyice yaşlanmış bu hanıma bir kaç senedir yardım eden de var. Ama burasının hem bizlere bir külliye olacak şekilde hem de mezârların bakımı yönünden bizlerin daha çok vefakârlığına ihtiyacı var.8

Wünsdorf kasabasındaki Türk şehitliği ve esir kampında 1915 Temmuz’unda hizmete açılan, minaresiyle Osmanlı tarzı câmileri aratmayan diğer birgüzel eser olanWünsdorf Câmii[Halbmondlager Esir Kampı (HİLÂL) Câmii], 1926 yılına kadar ibadete açık kalmıştır. Kamptason kalan esirlerin ülkelerine geri dönmesi, özellikle de bu câminin yaşatılmasında önemli rolü olan Berlin Türk Büyükelçiliği din görevlisi Hâfız Şükrü Efendi’nin 1924 yılında vefatının ardından câmi sahipsiz kalmıştır. Alana tank fabrikası yapılınca 1926 yılında câmi sökülmüştür.9

Sefaret İmamlarının bazılarının adları, aralanan Masonluk Giz Perdesi ardından gün yüzüne çıkıverdi. 2003 yılında ilk kez kapılarını basına açan masonlar, akabinde internet sitesinde de amaçlarını ve ilkelerini açıkladılar. Türkiye ve dünyadaki ünlü masonları deşifre ettiler ama sadece hayatta olmayanları!10

Hür ve Kabul Edilmiş Büyük Mason Locasıbelgelerinde,mason olan din adamları listesi; Şeyhülislâm Musa Kâzım Efendi, Şeyhülislâm İzzettin Efendi, Şeyhülislâm Hayri Efendi, Müderris Mahmud Esad Efendi, Berlin Sefareti Baş İmamı Mustafa Hâfız Şükrü, Sefaret İmamı Haşim Veli, bir dönem Darulfünun’da rektörlük yapan BabanzâdeAhmed Naim Bey diye sıralanıyor…10-11

Osmanlı’nın “içeriden çökertilmesinde” başlıca faktörlerden birisi olan Sabetaycı yapılanmave Masonik Tapınak ŞövalyeleriCumhuriyet kurulurken de çok etkiliydi.12 İslâmî cemaatler ve tarikatlar Cenneti ülkemizde teyakkuzda olmak ve devletin bekası adına bu ciddî konuyu ihmale bırakmamak önceliklerimiz arasında olmalıdır!Zincirin halkalarını birleştirebilmenin, tekerrür etmemesi için tarihten ders alabilmekle eşdeğer olduğunu unutmamak gerek!

Atatürk’ün tâlimatı üzerine Türk Mason Cemiyeti bütün mal varlığını Halkevlerine devrederek 14 Ekim 1935’te çalışmalarına son verip “uyku dönemi”ne girdi.Genel olarak I. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Arap devletlerinde ve diğer İslâm ülkelerinde masonluk gittikçe yoğunlaşan Siyonizm hareketleriyle ve özellikle İsrail Devleti’nin kuruluşuyla irtibatlandırılarak Yahudilerin İslâm’a karşı bir komplosu ve Avrupa sömürgeciliğinin İslâm ülkelerine yönelik bir aracı olarak değerlendirilmiştir.12

Makalemizi Abdurrahman DİLİPAK’ınşu sözleri ile noktalayalım:13Arkadaşlar tarih övgü ya da sövgü kitabı değildir. Ders alınır ders! Artık övünmeyi, dövünmeyi bırakalım da karanlığa küfretmeyi bırakıp bir mum yakalım. Zira ışık geldiğinde karanlık yok olur. Karanlık aydınlığın yokluğudur. Selâm ve dua ile…

KAYNAKÇA :

1KILIÇ, Dr. Öğr. Üye. Musa – Osmanlı Devleti’nin Sefaret İmamları, AVRASYA Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 16, sh. 762 – 782, Mart 2019.

2BOA, İ.HR, 431/6: 17 Nisan 1913; BOA, BEO, 4164/312295: 19 Nisan 1913.

  3KOÇU, Reşat Ekrem – İstanbul Ansiklopedisi, 3. Cilt, sh. 1706, 1960.

4BOA, HR.İM, 100/73: 24 Mart 1924.

5BALİÇ 1989: 520 – 521; AKKAYA: www.sabahulkesi.com ; ERTÜRK: www.academia.edu/32116450.

  6Ali Paşa Câmii ve Türbesi / III. Ülkede İslâmiyet http://muhaz.org/ali-pasa-camii-ve-turbesi-v4.html?page=41

  7KAM, Rüştü – Berlin Türk Şehitliği, Kültür ve Turizm Ataşesi, 15 Kasım 2018, www.ha-ber.com.

  8AKKAYA, Kadri – Berlin Şehitlik Câmii Mezârlığı, Sabah Ülkesi Dergisi, Nisan 2013, sh. 70 ff.

9ERTÜRK, İdris – Almanya’da Unutulmuş Bir Câmimiz ve Şehitliğimiz: Wünsdorf, https://www.academia.edu/32116450/Almanyada_Unutulmu%C5%9F_Bir_Camiimiz_ve_%C5%9Eehitli%C4%9Fimiz-_%C4%B0dris_Ert%C3%BCrk.pdf

10YALÇIN, Soner – İşte Ünlü İslâmcı Masonlarhttps://odatv.com/iste-unlu-islamci-masonlar-1802081200.html

11İÇGEN, Levent – Masonlar Giz Perdesini Araladı, 04 Kasım 2005, http://www.gazetevatan.com/masonlar-giz-perdesini-araladi-63741-gundem/

12ÖZCAN, Azmi – Masonluk, TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/masonluk

13DİLİPAK, Abdurrahman – Masonluk, FETÖ, “cemaat” vs! 08 Ağustos 2018 www.yeniakit.com.tr.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Karadeniz İskitleri ve Ünye – II

14 Haziran 2019 okunma
İskitlerde küpeler de yaygın olarak kullanılırdı. Erkekler sadece bir tane takardı. Kadınların ise birkaç çift küpeyle birlikte gömüldüğü kanıtlanmıştır.Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde Antik Baş Takıları Seksiyonu’nda(Kat. No.: 39) sergilenen... Devamını Oku

Ünye Kaymakamları – II

12 Haziran 2019 okunma
Merkeziyetçi idare anlayışı, ülke genelinde eski Eyâlet Sistemi’nden Vilâyet Sistemi’ne geçişin de başlangıcını oluşturdu. 1836’dan sonra daha da hızlanan bu dönüşüm Tanzimat Dönemi’nde “eyâletten vilâyete” bir sistem değişikliği... Devamını Oku

Burunucu İstimlâk Mahalli – II

31 Mayıs 2019 okunma
Rahmetli Hüseyin MİSTEPE’nin anlattığına göre : “Çömlekçi Ustası Bekir Bey Rumlardan kalma ev eskisi tek katlı bir yapıyı tezgâh, terekler ve fırınla donatarak çömlek atölyesine çevirir ve Burunucu’nda Üç Çeşme ile İlyasoğlu Ahmet Fırını... Devamını Oku

Ünye Gümrüğü – V

24 Mayıs 2019 okunma
Bundan dört-beş yüz sene önce Osmanlı ülkesinin her köşesinde mevcut sipahi veya mülk ve vakıf sahibi ile toprağa bağlanmış olan köylüyü, ülkenin bir ucundan diğer ucuna uzanan yollar boyunca derbent bekleyen, yol ve köprü tamir eden ve kervansaraylara... Devamını Oku

Burunucu İstimlâk Mahalli – I

17 Mayıs 2019 okunma
Belki hatırlarsınız;2012 yılında Ünye Haber Gazetesi’nde yayımlanan köşe yazımda “Burunucu Sahilindeki Mekânlar”ımerhum Yüksel ŞEN Abi’min katkılarıyla işlemiş1 ve Hâtırat Yazarı Sayın Fikri TERZİOĞLU’nun kaleme aldığı... Devamını Oku

TAŞHANE (TAŞKANA) BURNU

10 Mayıs 2019 okunma
Taşkana Burnu’nun koruması altında ve doğusunda,amfitiyatral formda yerleşimi olan ve tarihi PaleolitikDönem’e kadar uzananÜnye Koyuile şehir merkezi, hem Trabzon Rum Devleti’nin hem de Trabzon Eyâleti’nin batıdaki sınır kenti sayılmaktaydı. Çevresi... Devamını Oku

Ünye Doğumlu Kaymakamlar ve Mülkiyeliler – ı

3 Mayıs 2019 okunma
Ünye’de kaymakamlık yapan devlet adamlarını “ÜNYE KAYMAKAMLARI” yazı dizimizde yayımlamaya devam ederken Ünye doğumlu kaymakamlar ile mülkiyelileri de ayrı bir yazı dizisinde gündeme getirmenin daha doğru olacağını düşünerek bu makale dizisini... Devamını Oku

ORDU İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLÂNI’NDA ÜNYE (2013 – 2023) – I

19 Nisan 2019 okunma
Son yıllarda ülkemizde «deniz – kum – güneş» destinasyonları ağırlıklı geleneksel turizm anlayışının değişim göstermeye başladığı ve yerini doğaya dayalı turizme bıraktığı malûmumuzdur. Makalemizin kısıtlı muhtevasında, sahip olduğumuz... Devamını Oku

Karadeniz İskitleri ve Ünye – I

12 Nisan 2019 okunma
Yaklaşık olarak M.Ö. 800 yıllarında bugünkü Moğolistan ve Türkistan’da meydana gelen ve uzun süren bir kuraklık, Orta Asya’nın ve Güney Rusya’nın bozkır bölgelerinde kayda değer bir nüfus baskısına sebep olmuştu. İskitler, böylece doğudan batıya... Devamını Oku

Ünyeli Ufkî ve Ali Ufkî Bey

5 Nisan 2019 okunma
Ablam küçük yaştan beri bana “Ufkî” mahlâsıyla seslenirdi. Hoşuma gitmiyor da değildi hani! Malûm, Ünyeliler birçok konuda “İlk ve Tek” olmaya bayılırlar. O itibarla gençliğimde ‘Ufkî’yi benden başka kullanan yok bilir ve içten içe haz duyardım.... Devamını Oku