son haberler

Ünye Kaymakamları – IV

Yayınlanma Tarihi: 11 Ekim 2019 okunma

M. Ufuk MİSTEPE mistepe@gmail.com

08 Temmuz 1887 (16/L/1304 Hicrî) tarihli bir belge “Eşkıya ile işbirliği yaptığı beyan edilen Ünye Kaymakamı Kâmil Efendi’nin azliyle yerine Eşref Efendi’nin tâyini.” hakkındadır. (Dosya No. 1430, Gömlek No. 51, Fon Kodu: DH.MKT.)

25 Temmuz 1887 (04/Za/1304 Hicrî) tarihli bir başka belge de “Trabzon’un Ünye Kaymakamlığına Eşref Efendi’nin tâyini.” ni içerir. (Dosya No. 1044, Gömlek No. 82069, Fon Kodu: İ..DH..)

Aynı mevzuda 11 Ağustos 1887 (21/Za/1304 Hicrî) tarihli bir başka belge “Gürcü eşkıyasının köylere akçe tarh ve tevziinde dahli bulunmasına binaen Ünye Kaymakamı Kâmil Efendi’nin azliyle, yerine Hizan Kaymakam-ı sabıkı Eşref Efendi’nin tâyin olunduğu.”na dairdir. (Dosya No. 1438, Gömlek No. 106, Fon Kodu: DH.MKT.)

ŞÂİR EŞREF (Mehmed Eşref Efendi), Hicrî 1263 (Milâdî 1846/47) yılında Manisa’nın Kırkağaç ilçesine bağlı Gelenbe bucağında doğdu. Duygularını ve düşüncelerini hiciv vâdisinde dile getirmiş, tam bir toplum şâiridir. Hicivleri; kendi şahsî dertlerinden ziyâde, memleketin çeşitli sıkıntıları ile yakından ilgilidir.8

  1. 1287 (M. 1870) yılında, Manisa Tahrirat Kalemi’nde mülâzım (ücretsiz memur adayı) olarak ilk memurluğuna başladı. H. 1295 (M. Ocak / Şubat 1878) yılının Muharrem ayında İstanbul’a geldi. İmtihana girip, üçüncü sınıf Kaymakamlık Ehliyeti aldı.10 19 Ocak 1878’de Alaşehir kazası mal müdürlüğünden istifa eden Eşref, yaklaşık bir buçuk yıl açıkta kaldıktan sonra 06 Haziran 1879’da Fatsa Kaymakamlığı’na atandı. Böylece, H. 15 Cemazeyilahir 1296 (M. 1879) tarihinde 900 kuruş aylık bağlanarak, Fatsa Kaymakamlığı’na tâyini çıkar. Bu arada, yavaş yavaş şâirlik yönü ile de tanınmaya başlar.9

Fatsa Kaymakamlığı’nı, daha sonra sırasıyla: 1299 (1881)’de 1.250 kuruş maaşla Çapakur; 1302 (1884)’de 1.215 kuruş maaşla Hizan kaymakamlıkları izledi.

Hicrî 06 Cemazeyilahir 1303 / 12 Mart 1886’da Bitlis vilâyetine bağlı Hizan Kaymakamlığından istifasının ardından kamu mallarını kullanma ve şahsî haklara tecavüz gibi konularda suçsuz olduğuna dair Bitlis Vilâyeti İdare Meclisi’nden H. 30 Aralık 1300 / 11 Ocak 1885 ve H. 17 Mart 1302 / 29 Mart 1886 tarihli iki mazbata alarak başka bir yere tâyini için İntihâb-ı Memurîn Komisyonu’na başvurmuştur.10

On altı ay kadar açıkta kaldıktan sonra bu başvurusu neticesinde H. 13 Temmuz 1303 / M. 25 Temmuz 1887’de bin iki yüz elli kuruş maaşla şark vilâyetlerine nazaran memleketine daha yakın olan Trabzon vilâyeti Canik Sancağı’na bağlı Ünye Kaymakamlığı’na tâyin edilir.10

Ünye’de altı ay çalıştıktan sonra H. 27 Aralık 1303 / M. 08 Ocak 1888’de maaşıyla ve becayiş suretiyle yine Trabzon vilâyetine bağlı Tirebolu Kaymakamlığı’na nakledilir. H. 27 Safer 1306 / M. 02 Kasım 1888’de Tirebolu Kaymakamlığı’ndan azledilip bir buçuk yıl kadar açıkta kaldıktan sonra H. 29 Şaban 1307 / M. 20 Nisan 1890’da Akçadağ kazası kaymakamlığına memur olur.10 Şâir Eşref, son olarak Meşrutiyet’in ilânından önce H. 28 Safer 1318 / M. 27 Haziran 1900 tarihinde Gördes Kaymakamı bulunuyordu.

Zamanında Şâir Eşref’in; Bir soğan soyuluyor da yaşarıyor gözler, / memleket soyuluyor da aldırmıyor öküzlerbeytini hükümsüz kılacak olaylar yaşanmadığından her devirde dikkatleri çekmeyi başaracak denli edebiyat tarihine bir heccav olarak hicviyesiyle damgasını vuruyor.8

Ünyeli Araştırmacı, Şâir ve Yazar Merhum Yüksel ŞEN, Ünye Kaymakamı hakkında şunları yazmıştır:46 Şark vilâyetlerinde bulunduğu sırada Ermenice konuşmayı ve Fransızca okumayı öğrenmiştir. İdaresi döneminde Ünye’ye büyük ilgi gösteren Şâir EŞREF, halkımız tarafından çok sevilip sayılmış, örnek hizmetleri takdirle karşılanmıştır.

Zulme, istibdada, ahlâksızlığa, gericiliğe hücum eden EŞREF, zaman zaman şahısları ve zihniyetleri de hicvetmekten çekinmeyen, tok sözlü, dürüst ve sert bir şâir olarak edebiyatımızda mümtaz mevki işgal eder. Buraya O’nun ünlü dörtlüklerinden bir örnek alıyorum. “Eylemem ölsem de kizbi ihtiyâr, / Doğruyu söyler, gezer bir şâirim; / Bir güzel mazmun bulunca, Eşrefâ! / Kendimi hicv eylemezsem kâfirim…46

16 Ağustos 1887 (26/Za/1304 Hicrî) tarihli bir belge “Ünye ve Torul Kaymakamlıklarında bulunmuş olan müteveffa (vefat etmiş) Hâfız Ali Efendi’nin, Ünye Kaymakamlığından alacağı olan meblâğın vekili olan Bâbıâli kavaslarından (koruma görevlisi) Kemahlı İsmail Ağa’ya teslimi.”ne dairdir. (Dosya No. 1439, Gömlek No. 106, Fon Kodu: DH.MKT.)

30 Ekim 1887 (12/S/1305 Hicrî) tarihli diğer bir belge “Gürcü eşkıyasının karaya akçe çıkarmasına göz yumduğu gerekçesiyle görevinden azledilip, bu suçtan dolayı beratının sabit olup olmadığına dair bilgisi olmayan ve bir kaymakamlığa tâyini talebinde bulunan Ünye Kazası Kaymakamı Mahmud Kâmil Efendi’nin durumunun Trabzon vilâyetine bildirilmesi.” hakkındadır. (Dosya No. 1458, Gömlek No. 113, Fon Kodu: DH.MKT.)

29 Aralık 1887 (13/R/1305 Hicrî) tarihli başka bir belge “Ünye Kaymakamı Eşref Efendi ile Tirebolu Kaymakamı Osman Nafiz Efendi’nin becayiş ettikleri, ayrıca Fatsa Kaymakamı Mustafa Efendi azlolunup yerine Karcıyan sabık Kaymakamı Mehmed Efendi’nin, Terme Kaymakamı Hüseyin Vakfi Efendi de azledilip yerine Günyüzü nahiyesi sabık Müdürü Mehmed Rüşdü Efendi’nin tâyin edildiği.”ne dairdir. (Dosya No. 1473, Gömlek No. 15, Fon Kodu: DH.MKT.)

OSMAN NAFİZ; Me’zuniyet Sırası A/147:11 İbradılı Nâib (Kadı) Halil Sami Efendi’nin oğludur. 1835 (1251 H.)’de İçel’de doğdu. 1860’da Mülkiye’ye girerek 1863’de birincilik’le me’zun oldu. 1863’de Çarşamba Kazası Müdîrliğine; 1868’de Boyâbâd, 1869’da Tosya, 1874’de İnebolu, aynı yıl Taşköprü, 1876’da Torul, 1880’de Tirebolu, Aralık 1887’de Ünye, 1889’da Çarşamba, 1891’de Mutki, 1894’de Karcekân, 1895’de Ahlat Kazaları Kaymakamlıklarına getirildi. Bundan sonraki durumuna âid bilgi bulunamadı. [sh. 1488 (66)]1

Osman Nafiz Efendi’den sonra Ünye kaymakamlıklarına sırasıyla Musa Kâzım Efendi (Atandı ama gitmedi – 1887. Eski Ünye Kaymakam Vekili), Mehmed Reşad Efendi (1888 – ?), Mehmed Ali Efendi (1889), İbrahim Niyazi Efendi (1889 – ?), Reşid Paşa (1889 – ?), Hilmi Efendi (? – 1891), Ata Efendi (1891 – ?) ve Miralay Reşit Paşa (1892) atandılar.

01 Şubat 1888 (18/Ca/1305 Hicrî) tarihli bir belge “Ünye Kaymakamı Eşref Efendi’nin Tirebolu Kaymakamı Osman Nafiz ile becayişleri ve Terme Kaymakamlığına sabık Karçıkan Kaymakamı Mehmed Emin Efendi’nin ve Fatsa Kaymakamlığına da Mehmed Rüşdü Bey’in tâyini.”ne dairdir. (Dosya No. 1481, Gömlek No. 115, Fon Kodu: DH.MKT.)

21 Mart 1888 (08/B/1305 Hicrî) tarihli bir belge “Ünye Kaymakamlığında bulunan merhum Hâfız Ali Paşa’nın maaşından kalan alacağının, veresesinin vekili Bâbıâli Kavaslarından Kemahlı İsmail Ağa’ya Tasfiye-i Düyun Tahvilâtı olarak ödenecek senedi iade edildiğinden gerekenin icrası.”na dairdir. (Dosya No. 1496, Gömlek No. 5, Fon Kodu: DH.MKT.)

19 Nisan 1888 (07/Ş/1305 Hicrî) tarihli diğer bir belge “Ünye Kazası Kaymakamlığına tâyin olunan Kevah nahiyesi sabık Müdürü Musa Bey’in cinayetle yargılanmasından dolayı durdurulan muamelelerine, berat etmesi sebebiyle devam edilmesi.”ne dairdir. (Dosya No. 1501, Gömlek No. 113, Fon Kodu: DH.MKT.)

26 Haziran 1888 (16/L/1305 Hicrî) tarihli başka bir belge “Ünye eski kaymakam vekillerinden Musa Kâzım Efendi’nin, Trabzon’da açılacak bir kaymakamlığa tâyini taleb ettiği.” hakkındadır. (Dosya No. 1516, Gömlek No. 4, Fon Kodu: DH.MKT.)

26 Ağustos 1888 (18/Z/1305 Hicrî) tarihli başka bir belge “Biga Kaymakamlığına atanarak kendisine Mecidi Nişan verilen sabık Ünye kaymakamı Mahmud Kâmil Bey’in işe başlama tarihinin bildirilmesi, maaşı ve sair hususlarda lâzım gelen muamelâtın icrası.”na dairdir. (Dosya No. 1536, Gömlek No. 7, Fon Kodu: DH.MKT.)

17 Eylül 1888 (11/M/1306 Hicrî) tarihli bir belge “Ünye Kazası Kaymakamı Osman Nafiz Efendi’nin Atina Kazası Kaymakamı Mehmed Reşad Efendi ile becayiş talebinin oradaki hüsn-i hizmetinden dolayı uygun görülmediği.”ne dairdir. (Dosya No. 1543, Gömlek No. 92, Fon Kodu: DH.MKT.)

26 Eylül 1888 (20/M/1306 Hicrî) tarihli diğer bir belge “Ünye ve Atina Kaymakamları Osman Nafiz ve Mehmed Reşad Efendilerle Terme ve Hopa Kaymakamları Mehmed Emin ve Ali Rıza Efendilerin becayişlerine ilişkin Trabzon vilâyetinden alınan tahrirata verilen cevabda bunlardan Ali Rıza Efendi’nin durumunun sorulduğu.”na dairdir. (Dosya No. 1547, Gömlek No. 70, Fon Kodu: DH.MKT.)

 KAYNAKÇA :

  1 MÜCELLİDOĞLU, Ali Çankaya (Müellif) – “Son Asır Türk Tarihinin Önemli Olayları ile Birlikde” Yeni Mülkiye Târihi ve Mülkiyeliler (Mülkiye Şeref Kitabı), VIII Cilt, Mars Matbaası – 1969, Ankara, 6511 sayfa.

  8 MİSTEPE, M. Ufuk – Ünye Kaymakamı Şâir Mehmed Eşref, Ünye Haber Gazetesi, 15.07.2016, Sayı: 2324, Yıl: 13.

  9 GÖÇGÜN, Prof. Dr. Önder – Şâir Eşref, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları: 1007, Türk Büyükleri Dizisi: 107, I. Baskı, 1988, Bşb. Basımevi, Ankara, 146 sayfa.

10 ÇAĞIN, Şerife – Bir Hiciv Ustası : Şâir Eşref, Dergâh Yayınları, 2007, 455 sayfa.

11 Bak. Sicill-i Ahvâl Defteri; Nu. 3, 38. sf. (‘den Sayın Seyfi Özeğe tarafından kopya edildi.)

46 ŞEN, Yüksel – Ünye’nin Şâir Kaymakamları, Aylık Ünye Ticaret ve Sanayi Gazetesi, Yıl: 3, Sayı: 26, Nisan/1997; Haftalık ÇAĞRI Gazetesi, Yıl: 18, Sayı: 780 – 782, 09.01 / 06.02.1995, Ünye.

Siz de yorum yapın, görüşlerinizi belirtin.

Yazarın Diğer Yazıları

Yazarın tüm yazıları.

Tarih Boyunca Ünye’de İdarî Yapı ve Bağlı Yerleşimler – II

22 Kasım 2019 okunma
ÇÖREĞİ: 1642’de Canik sancağı idarî bölümü içerisinde yer alan Çöreği kazâsı hinterlandındaki 9 köy bugün takriben Fatsa, Korgan, Kumru ve Ünye toprakları üzerine dağılmıştır. Kazâ-i Çöreği’nin kapsadığı alan Ünye doğu, Fatsa batıdır.... Devamını Oku

Asurlular Dönemi’nde Karadeniz ve Ünye – I

15 Kasım 2019 okunma
Türkçe yazılı kaynak olarak“Ünye’nin Tarihçesi” başlığına ilk kez 1930 baskılı “Resimli Ünye Rehberi” adlı eserde rastlamıştım. Kitapçıkta «Ünye kral (Sarokin) zamanında Asurîlere intikal etmiş ve kablelmilât (M.Ö.) 722’de (Kapadokya)... Devamını Oku

Ünye Doğumlu Kaymakamlar ve Mülkiyeliler – IV

8 Kasım 2019 okunma
ORHAN TAVLI; 01.01.1965’de Ünye’de doğdu. 1987 yılında İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden mezun oldu. TAVLI sırasıyla; (1988 – 1991) Sivas İli Kaymakam Adaylığı, (1991 – 1993) Giresun – Güce İlçesi... Devamını Oku

Kybele Mi, Artemis Mi, Anaïtis Mi, Ma Mı? – II

1 Kasım 2019 okunma
Küçük Asya’daki (Anadolu) Yunanlılar için önemli bir tanrıça olan Artemis; Leto ve Zeus’un kızı, Apollon’un ikizidir. Vahşi doğa, av, vahşi hayvanlar ve doğurganlık tanrıçasıdır.11 Efes Artemis’i, Kybele gibi Ana Tanrıça’nın özelliklerini... Devamını Oku

Kybele Mi, Artemis Mi, Anaïtis Mi, Ma Mı? – I

25 Ekim 2019 okunma
Ordu merkezde Bayadı Mahallesi sınırları içerisindeki Kurul Kalesi’nde devam eden kazı çalışmalarında 2016 ve 2018 yıllarında arkeoloji dünyası için çok önemli sonuçlara ulaşılmıştı. Kalenin kapısında mermerden bir Kibele heykeli açığa... Devamını Oku

Fetihten Günümüze Ünye Vakıfları – II

18 Ekim 2019 okunma
Burunucu Mahallesi’nde Şatır Osman oğlu Hacı Hasan’ın zevcesi Rukiye Hatun’un berata meşrut vakf eylediği yüz yirmi kuruş. Hacı Hasan’ın diğer zevcesi Fatsalı Fatma Hatun’un mahalle câmisinin beratı için vakf eylediği yüz yirmi kuruş. Diğer zevcesi... Devamını Oku

Ünye Gümrüğü – VII

4 Ekim 2019 okunma
1869, 1870 ve 1871 yılları Salnâme-i Vilâyet-i Trabzon ciltlerinden yararlanarak Fatsa ve Ünye için aşağıda kimi değerlendirmeler yapılmaya çalışılacaktır. Devletin bazı giderlerine karşılık bu iki yerleşim biriminden topladığı vergiler de şu... Devamını Oku

Tarih Boyunca Ünye’de İdarî Yapı ve Bağlı Yerleşimler – I

27 Eylül 2019 okunma
Tanzimatla birlikte II. Mahmut devrinde idarî birimler Eyâlet, Sancak ve Kazâ olarak üç kademeye ayrılmıştı. 1864’te eyâletlerden “ Vilâyet” sistemine geçilmesi kabul edilerek, müteakip yıllarda vilâyetler kuruldu. 1870 yılında idarî birimlere... Devamını Oku

Kültürel Birikimler Açısından Arşivlerimizin Ehemmiyeti

20 Eylül 2019 okunma
İnsanların geçmişi ile geleceği arasında sağlam ilişkiler kurabilmesi, siyasî, ekonomik, kültürel vb. her alandaki tecrübelerini geleceğe sağlıklı bir şekilde aktarması kişilerin, toplulukların ve milletlerin yaşam sürecinde mühim bir yer tutmaktadır.1... Devamını Oku

Ünye Doğumlu Kaymakamlar ve Mülkiyeliler – III

13 Eylül 2019 okunma
MAZHAR OSMAN KISACIKOĞLU; Mezuniyet Sırası 3909, Fak. Nu. 90114 Ticâret erbabından Abdülkaadir Kısacıkoğlu ile Ayşe Meliha Hanım’ın oğludur. 1931’de Ünye’de doğdu. 1952’de Vefa (İstanbul) Erkek Lisesi’ni bitirdi. S.B.F.’den... Devamını Oku