Demirci'den Akkuşlular Derneği'ne Ziyaret >15:24 |  Liseli Gencin Acı Sonu >15:16 |  Ordu'nun Dilencileri Fakir Çıktı >14:44 |  Yaşlı Adam Ölü Bulundu >14:37 |  “Gel Gez” Programı Ordu’yu Tanıtıyor >14:16 |  Koyunları Telef Olan Vatandaşa Destek >14:11 |  Ünye Şehir Tiyatrosu’na 3 Ödül >13:14 |  Bebek Cesedi İçin Özel Ekip Kuruldu >13:08 |  

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

$ Dolar:   
Euro:     

M. Ufuk MİSTEPE
mistepe@gmail.com
 
Dört Tuzcuoğlu Ayaklanması

 
 
11-11-2011
2 yorum
1582 okunma
YazıyıYazdır
Favorilerime Ekle
         

868 Reyting: 4.0/5 (5 Oy kullanıldı)

 

Tuzcuoğlu ve Hazinedârzâde Rekabeti” adı altında yayımladığımız köşe yazısında Canik'ten Trabzon'a Tuzcuoğlu Memiş Ağa ile Hazinedârzâde Süleyman Paşa'nın yöre hâkimiyetinden söz etmiştik. Bu yazımızda da dört Tuzcuoğlu Ayaklanması’nı etüt edeceğiz.

Rize Âyanı Memiş Ağa; tahminen 1715’de Hopa’da doğmuştu. Şehrin ileri gelenlerinden Hamdi Bey’in oğlu ve Erzurum Vâlisi Ahmet Paşa’nın yeğeni idi. Ahalinin vergilerini toptan öder, ürün zamanı borçlulardan toplardı. Memiş Ağa faizinden kazanır, halk da tahsildarların baskısından kurtulurdu.1

Âyan seçilmiş olduğu için asker de toplardı. Tuzcuoğlu Memiş Ağa 1791’de Trabzon Vâliliği’nden azledilen ve öldürülmesine ferman çıkarılan Sarı Abdullah Paşa’yı pusuya düşürtüp öldürtmüştü. 1809’da Trabzon ve Rize’den toplanan askerlerin başında Faş Kalesi koruyucu ve savunuculuğuna gönderilmiş, Rusları püskürtmüş, kaleyi kurtarmış, çalışmaları hükûmetçe beğenilmiş, kapıcıbaşılık rütbesi verilmiş, Batum kıyılarını koruyacak olan Trabzon kuvvetlerinin komutanlığına getirilmişti.

Süleyman Paşa da (Süleyman Ağa olarak) aynı rütbe ile Canik Muhassılı ve Karahisar Voyvodası idi. Önce Maradit Muhafızlığı’na sonra da vezirlik rütbesiyle paşa yapılarak Trabzon Vâliliği’ne atanması ve böylece Tuzcuoğlu Memiş Ağa’nın üstü olması, eskiden aynı rütbede olan iki ağa arasında çekememezlik ve geçimsizlik doğurdu. Süleyman Paşa’nın yeni durumunu yâni yükselmesini çekemeyen Memiş Ağa; Rize, Of, Sürmene yörelerini egemenliği altına aldı.1

Memiş Ağa, egemenlik bölgesine tahsildar sokmuyor, borcunu vermeyenlerin topraklarını ellerinden alıyor, ölülerin mallarına el koyuyor, vâlilikten gelen emirlere önem vermiyor, bağımsızca bir hayat yaşıyordu. Süleyman Paşa; borç senetlerini yırtıp göndermesi şeklinde hakaret anlamına gelecek davranışı yüzünden 13.07.1815 günlü yazı ile Memiş Ağa’nın idamına ferman istedi. Yeni bir iç kargaşalık çıkmasını istemeyen İstanbul Hükûmeti idam fermanı vermek yerine Memiş Ağa’nın kapıcıbaşılık rütbesini kaldırmakla yetindi.

II. Mahmut, Memiş Ağa'yı affeder. Dış ilişkilerde durumun Osmanlı aleyhine göründüğü bir dönemde, içte böyle bir problemin bitmesini istemektedir. Affın gerekçesini ve uygulanış biçimini II. Mahmut’un gizli emrinden izleyelim : "Rus tehlikesi ve Selim Paşazâde Ahmet Bey'in tehlikesi mevcut iken Çıldır Vâlisi’nin buraya tâyin olunması muvafık değildir. Ali Paşa da teklifi (Memiş Ağa'nın teslim olma teklifini) gizli yapsın. Halk duyarsa çok fena te'sir eder."3

Padişah Sultan Mahmut; “Birkaç defadır Vâli bu şekilde yazıyor. Eğer isteği bir düşmanlığa dayanıyorsa günâhı boynuna olsun. Ortadan kaldırılması için emir yazılsın.” dedi. Hazırlanan idam fermanı Hamamîzâde Mehmet Emin Efendi ile Trabzon’a gönderildi. Tuzcuoğlu Memiş Ağa, artık padişah fermanı ile devlete başkaldırmış bir suçlu idi.

A) Birinci Tuzcuoğlu Ayaklanması – Memiş Ağa, eklenen ve yardıma gelen kuvvetlerle 1816’da Trabzon üzerine yürüdü. Çeçenzâde Hasan Ağa’nın gönderdiği hükûmet kuvvetlerini yendi. Trabzon’da Kalcıoğlu Osman Ağa; Tonya’da Hacısalihoğlu Ali Ağa, Trabzon’da Abanozoğlu Süleyman Ağa, Sürmeneli Suiçmezoğlu Hasan Ağa, Bazıoğlu İsmail Ağa, Çebioğlu Yakup Ağa kuvvetlerinin başına geçip Tuzcuoğlu Memiş Ağa’ya katıldı. Tuzcuoğlu Ayaklanması (İsyanı) başladı.

Hükûmet yanlısı Şatırzâde Osman Bey dört yandan kuşatıldı. 26.07.1816’da Akçaabat ve Tonya ağaların eline geçti. Fazla dayanamayan Mütesellim Çeçenzâde Hasan Ağa, 18.08.1816’da Trabzon Kalesi’ni ayaklanan Trabzon Ağaları’na teslim zorunda kaldı. Kalcıoğlu Osman Bey’in kuvvetleri kaleyi işgal etti. Teslim olan Çeçenzâde Hasan Ağa’yı il sınırları dışına çıkmak kaydıyla serbest bıraktı. Bir gemi ile Ünye’ye gönderdi. Ünye’ye çıkmış olan Hasan Ağa, devlet ordusundan aldığı askerî yardımla Giresun üzerine yürüdü. Darçınoğulları’nı dağıttı, Giresun’u kurtardı. Donanmadan gönderilen gemilerin koruyuculuğunda Trabzon üzerine yürüdü.

Hükûmet, ayaklananları tepeleme hareketinin bizzat Vâli Hazinedârzâde Süleyman Paşa tarafından yönetilmesini ve çevrenin de askerî yardımda bulunmasını emretti. Birkaç gemi de gönderdi. Paşa; Amasya Mütesellimi İbrahim ve Erbaa Voyvodası Hacı Mustafa Ağalar ile Kemah, Kuruçay, Niksar, Tokat, Canik, Yıldızeli, İlikli, Tuzaklar, Divriği, ZİLE, Gümüşhane voyvodalarını yardıma çağırdı.

Toplanan kuvvetlerle, Trabzon Ağaları’nı karadan kuşattı. Kendisi de elindeki gemilerle hızla ve habersizce Görele’ye gidip, engelsiz geçerek 1816 Kasım’ında Trabzon’a vardı, şehri ağaların elinden aldı. Vâli Süleyman Paşa şehre geldi. Memiş Ağa Rize’ye kaçtı. 1817 yılının Mayıs ayı sonunda askerî harekât başladı. Maradit, Artvin, Acara, Batum yörelerinden gelen kuvvetlerin de katılmasıyla Of İlçesi dört yandan sarıldı ve 25 – 30 bin kadar bir kuvvetle hücuma geçildi. 27.10.1817 gününde Tuzcuoğlu Memiş Ağa yakalandı. Memiş Ağa, bu sırada yüz yaşını geçmişti. Boynu vuruldu ve başı Divan Kâtibi Hüseyin Efendi ile İstanbul’a gönderildi.

Hükûmet, devletin başına yeni kargaşalıklar çıkmaması için 1818’de Trabzon Vâlisi Hazinedârzâde Süleyman Paşa’yı Alâiye Sancak Beyliği’ne görevlendirdi. Paşa, çektiri denen on çifte kayıkla Moloz İskelesi’nden yola çıktı. Fakat nefes darlığından rahatsızdı ve deniz yolculuğu rahatsızlığını arttırmıştı. Ünye’ye vardığında hastalığı şiddetlendi, karaya çıkmak zorunda kaldı. Çarşamba’daki evine gitti, üç ay sonra da öldü.2

B) İkinci Tuzcuoğlu Ayaklanması – Birkaç yıldan beri Of yöresinde oturmakta olan Tuzcuoğlu Ahmet Ağa (öldürülen Memiş Ağa’nın oğlu), bölge ileri gelenlerinden Büberoğlu Memiş Ağa’nın kızı ile evlenmişti ve kayınbabası (kaimpederi) onu babasının öcünü almaya kışkırtıyordu. Genel durumu elverişli gören Tuzcuoğlu Ahmet Ağa da 1821’de ayaklandı. Eniştesi Kalcızâde Osman Bey ile birleşti. 1821 yılının Aralık ayında, beraberce Rize’nin Karadere Köyü’ne girdiler. Çevredeki köyleri de egemenlikleri altına almaya başladılar.

Bu sırada Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Rus Meselesi çıkmıştı. Trabzon Vâlisi Çeçenzâde Hasan Paşa Anapa’ya gidecekti. Kendisi on beş kadar gemi ile yola çıktı. Ünye’den Canik Muhassılı Hazinedârzâde Osman Bey’i de yanına alarak, hayli askerle Anapa’ya vardı.

Kapıcıbaşı Mehmet Ağa, Trabzon’daki olayların içyüzünü öğrenip çaresini bulmak üzere İstanbul’dan Trabzon’a yola çıkarıldı. Mehmet Ağa, Trabzon’a bağlı Samsun’un Çarşamba İlçesi yakınlarında halkın vergi ağırlığı ve tahsildarların baskısı altında bunaldığını, bu yüzden ayaklanmaya katıldığını öğrendi. Derhal vergileri indirip, borçları bağışlattırıp ayaklananları köylerine dağıttı. Vakfıkebir ve Trabzon’da halkı toplayıp uyardı, inandırdı ve ağaların peşinden ayırdı. Sonunda Tuzcuoğlu, Büberoğlu, Kalcıoğlu ve öteki ağaların hükûmete bağlılıklarını ve buyruklara uymalarını sağladı. Bir tedbir olarak da Tuzcuzâdeler’den Tahir, Abdülkadir ve Abdülaziz kardeşleri devlet hizmetine aldı.

Karadeniz kıyılarının büyük sanatkâr evlâdı Ünyeli Hattat Mustafa Râkım’ın öldüğü 1826 yılında; Padişah Sultan II. Mahmut, orduyu yeni bir düzene koymak kararı ile eğitimden geçmiş asker yetiştirmek üzere eşkinci kaydını başlattı. Ayaklanan Yeniçeri Ocağı kapatıldı.

1827 yılında Trabzon Vâliliği’ne.. Sivas Vâliliği’ne atandığı halde gitmemiş olan Hazinedârzâde Osman Paşa verildi. 1812’deki Trabzon Vâlisi Hazinedârzâde Süleyman Paşa Trabzon’daki ağaları sadece şiddetle tepeleyerek yönetmek istemiş; bu yüzden kargaşalıklara ve ağaların Trabzon’u ele geçirmelerine sebep olmuştu. Osman Bey ise başkaldırarak direnmek isteyen ağaları tepelerken, bağlılıklarını gösteren ağaları da devlet hizmetine alıyordu. Tuzcuzâde Tahir Ağa’yı Rize Mütesellimi yaptı. Kardeşi Tuzcuzâde Abdülkadir Ağa’yı Çürüksu Kaymakamlığı’na atadı. Şatırzâde Osman Bey’i komutan olarak Trabzon merkezinde tuttu. Ve bu tür davranışlarla Trabzon’u huzura kavuşturdu.2

Devam edecek



 
  İsminiz: E-mailiniz:
 
 
engin biberoglu 25.11.2012 20:42 
merak ettim ismi gecen buberoglu soy ismi bu gun rizede bulunan biberoglu ile aynimidir tsk ler?
 
hasan halil aksu 13.11.2011 13:52 
ufukbey kardeşim gene döktürmüşsün.ellerine sağlık.bu tür yazılar benim çok ilgi duyduğum yazılar oli bilibun.sağlıcakla kal

     Tüm yazıları  
Ordu 1967 İl Yıllığı’nda Ünye - IV  

19-12-2014

Ünye’de Tiyatro Tarihi - XII  

16-12-2014

Göç Olgusu ve Sancak Merkezi - I  

12-12-2014

Ünye’de Sanatla İç İçe Yaşayanlar - III  

09-12-2014

Ordu’da Çantı Câmiler  

05-12-2014

Ünye’de Sanatla İç İçe Yaşayanlar - II  

02-12-2014

Ordu 1967 İl Yıllığı’nda Ünye - III  

28-11-2014

Ünye’de Tiyatro Tarihi - XI  

25-11-2014

Ünye’de Sanatla İç İçe Yaşayanlar - I  

21-11-2014

Ünye Mûsikî Tarihinde Orkestralar - IV  

18-11-2014

Ordu 1967 İl Yıllığı’nda Ünye - II  

14-11-2014

Ünye’de Tiyatro Tarihi - X  

11-11-2014

Keşaplı Sokak Ünye’nin Dokuma Ve Eğitim Merkezi - IX  

07-11-2014

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Demirci'den Akkuşlular Derneği'ne Ziyaret
Liseli Gencin Acı Sonu
Ordu'nun Dilencileri Fakir Çıktı
Yaşlı Adam Ölü Bulundu
“Gel Gez” Programı Ordu’yu Tanıtıyor
Koyunları Telef Olan Vatandaşa Destek
Ünye Şehir Tiyatrosu’na 3 Ödül
Bebek Cesedi İçin Özel Ekip Kuruldu
Orduspor Umut Tazeledi
ÇKS İçin Son Tarih 31 Aralık

HARUN ÖMEROĞLU

koskoca bir yalan derim. belediyelerin önceki tarifeleri 70 tondu. siz geldiniz 10 ton yaptınız. bu millet bit atarsa sizin yüzünüzden atar. ikinci tarife sınırını 50 ton yapmanız gerekir. oy verdik diye bize işkence yapmayın. ...Devamı

Savaş ATALAY

Sayın Çalık;gösterdiğiniz kararlı ve dik duruşunuzdan dolayı şahsınız da tüm yönetim kurulu üyelerine teşekkür ederim.Hiç kimse bu partiye kurulduğu günden beri emeğini,sevgisini mesaisini vermiş insanları yok sayamaz.Yok sayarsanız karşınıza bu par ...Devamı

davut yılmaz

İnat etmenin hiç birşey ifade etmeyecektir.hatırlayın zamanında anavatan partisi ilçe başkanlığını yapan ahmet arpacıoğlu tepeden ak parti belediye başkanlığına aday gösterildi o dönemde ilçe yönetimin hiç bir etki yapmadığını gördük şu anki pozisyon ...Devamı

mehmet

haberi okuyan dört işlemi yapan herkez sunu sormazmı diğer ilçelerin nüfusuna göre ünyeni bütce oranı neden farklı. ...Devamı

kamil şen

neden bu hazımsızlık ünyeyi ankaramı tanıyor ünye ankaradanmı oluşuyor lütfen bu halkı bukadar saf yerine koymayın halkın iradesine saygı göstermeyenler ne oldu 12 yıl öncesinden belli saygı saygı yeter ünye de bukadar seçmen varsa ...Devamı

kamil şen

Bekliyoruz fakat çokta zahmet etmeyin ya kışın sonu yaz gelir biz bu arada siz rahatsız olmayın diye grip bile olmayız olsakta çaremize bakarızz ünye layıkını yaşıyor ...Devamı

ZEKİ FİDAN

Sayın başkan, oraya gelmişken, Erenyurt Gocasar'ada gitseydiniz, İngilizlerin siyanürle altın aranması için kesilen binlerce ağacı görüp, gelecekte siyanürden bütün ormanaların yok olacağını basın açıklamasıyla duyumuş olsaydınız ne güzel olurdu. Böy ...Devamı

kemal şen

ünye kaderini çoktan çizmiş turizm yok ticaret yok sanayi yok siyaset yok bundan sonrası geyik muhabbetine girer bence ne teleferik ne sanayi ne kurumlaşma adı üzerinde burası ünye burda düşünmek lazım ...Devamı

  • Şakir GÜREL
  • Adem TÜRK
  • Ahmet ALTUN
  • Aynur TAN
  • Av.Dursun YASSIKAYA
  • Ertan ALP
  • Faruk Altun
  • Güngör YÖRÜK
  • M. Ufuk MİSTEPE
  • Mücahit GÜREL
  • Semra YİĞİT
  • Zeki ORDU
  • Misafir Kalem
  • Alternatif Medya…
    Fotoğraflarıyla Ünye’nin Adını Dünya’ya Duyuruyor
    Ünyeliler Futbol Şöleninde Buluştu
    Çiğdemlilerden Bakanlı Açılış
    Gökyüzü Sevgililerin Fenerleri ile Aydınlandı
    Gurbetçiler İçin, Kar Manzarası
    Anasayfa | Yayın lkesi | Sitene Ekle | Foto Galeri | Video Galeri | Reklam | Künye | Bize Ulaşın
     RSS

    Copyright unyetv.net 2010 Görsel Tasarım ve Yazılım: V&H bilişim  Su an sitemizde 0 ziyaretçi bulunmakta